PKN ORLEN S.A. informuje, że na swoich stronach www stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Kliknij [Zgadzam się], aby ta informacja nie pojawiała się więcej. Kliknij [Polityka prywatności i cookies], aby dowiedzieć się więcej, w tym jak zarządzać plikami cookies za pośrednictwem swojej przeglądarki internetowej.

Ustawienia Ankieta Archiwum

Raport Zintegrowany Grupy ORLEN 2016

II nagroda specjalna w kategorii Raport Zintegrowany | Najlepszy raport on-line

Noty objaśniające do skonsolidowanego sprawozdania finansowego

7.1. NOTY OBJAŚNIAJĄCE DO SPRAWOZDANIA Z ZYSKÓW LUB STRAT I INNYCH CAŁKOWITYCH DOCHODÓW

7.1.1. Przychody ze sprzedaży według asortymentów

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Przychody ze sprzedaży
Przychody ze sprzedaży dóbr i usług ujmuje się, gdy znaczące ryzyko i korzyści związane z ich własnością zostało przekazane nabywcy oraz gdy Grupa przestaje być trwale zaangażowana w zarządzanie sprzedanymi dobrami w stopniu, w jakim zazwyczaj funkcję taką realizuje się wobec dóbr, do których ma się prawo własności, ani też nie sprawuje nad nimi efektywnej kontroli. Przychody obejmują kwoty otrzymane i należne z tytułu dostarczonych wyrobów, towarów, materiałów i usług, pomniejszone o rabaty oraz podatek od towarów i usług (VAT), podatek akcyzowy i opłatę paliwową. Wysokość przychodów ustala się według wartości godziwej zapłaty otrzymanej bądź należnej. Przychody ze sprzedaży dóbr i usług są korygowane o zyski lub straty z tytułu rozliczenia instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne dotyczące powyższych przychodów.
Przychody i koszty dotyczące usług, których moment rozpoczęcia i zakończenia przypadają w różnych okresach sprawozdawczych, ujmuje się na podstawie stopnia zaawansowania usługi, jeżeli można w wiarygodny sposób wycenić wynik z transakcji, w innych przypadkach, przychody ujmuje się tylko do wysokości kosztów poniesionych do danego dnia, nie wyższych jednak od kosztów, które Grupa spodziewa się odzyskać.


  2016 2015 Udział 2016 Udział 2015
Segment Downstream        
Średnie destylaty 22 714 25 062 28,6% 28,4%
Lekkie destylaty 10 513 11 528 13,2% 13,1%
Frakcje ciężkie 3 786 4 610 4,8% 5,2%
Monomery 2 025 2 978 2,5% 3,4%
Polimery 1 135 2 341 1,4% 2,7%
PTA 1 571 1 532 2,0% 1,7%
Tworzywa sztuczne 1 218 1 492 1,5% 1,7%
Nawozy sztuczne 821 1 057 1,0% 1,2%
Aromaty 625 930 0,8% 1,1%
Pozostałe 4 794 5 457 6,0% 6,0%
  49 202 56 987 61,8% 64,5%
Segment Detal        
Średnie destylaty 14 305 15 567 18,0% 17,6%
Lekkie destylaty 11 838 12 084 14,9% 13,7%
Pozostałe 3 698 3 401 4,6% 3,9%
  29 841 31 052 37,5% 35,2%
Segment Wydobycie        
Węglowodory płynne 270 147 0,4% 0,1%
Gaz ziemny 172 68 0,2% 0,1%
  442 215 0,6% 0,2%
Funkcje Korporacyjne 68 82 0,1% 0,1%
  79 553 88 336 100,0% 100,0%

W 2016 roku oraz 2015 roku Grupa nie zidentyfikowała wiodących klientów, z którymi zrealizowałaby indywidualnie przychody ze sprzedaży przekraczające poziom 10% łącznych przychodów ze sprzedaży Grupy ORLEN.

7.1.2. Podział geograficzny przychodów ze sprzedaży - zaprezentowany według kraju siedziby zleceniodawcy

  2016 2015 Udział 2016 Udział 2015
Polska 33 731 36 223 42,4% 41,0%
Niemcy 15 781 17 073 19,8% 19,3%
Czechy 9 861 10 671 12,4% 12,1%
Litwa, Łotwa, Estonia 6 216 6 886 7,8% 7,8%
Pozostałe kraje 13 964 17 483 17,6% 19,8%
  79 553 88 336 100,0% 100,0%

Pozycja pozostałe kraje zawiera głównie sprzedaż zrealizowaną dla klientów ze Szwajcarii, Ukrainy, Węgier, Słowacji, Wielkiej Brytanii, Holandii, Kanady oraz Austrii.

7.1.3. Koszty według rodzaju

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Koszty

Koszt własny sprzedaży obejmuje koszt sprzedanych wyrobów, towarów, materiałów i usług oraz odpisy wartości zapasów do ich cen sprzedaży netto możliwych do uzyskania. Koszty są korygowane o zyski lub straty z tytułu rozliczenia instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne dotyczące powyższych kosztów.
Koszty sprzedaży obejmują koszty pośrednictwa w sprzedaży, koszty handlowe, koszty reklamy i promocji oraz koszty dystrybucji.
Koszty ogólnego zarządu obejmują koszty związane z zarządzaniem i administrowaniem Grupą jako całością.


  2016 2015 Udział 2016 Udział 2015
Zużycie materiałów i energii (43 512) (54 542) 59,0% 65,8%
Wartość sprzedanych towarów i materiałów (20 247) (18 303) 27,4% 22,1%
Usługi obce (4 073) (4 352) 5,5% 5,3%
Świadczenia pracownicze, w tym: (2 206) (2 110) 3,0% 2,5%
   wynagrodzenia (1 740) (1 700) 2,3% 2,0%
   ubezpieczenia społeczne (377) (354) 0,5% 0,3%
Amortyzacja (2 110) (1 895) 2,9% 2,3%
Podatki i opłaty (1 129) (1 152) 1,5% 1,4%
Pozostałe (529) (481) 0,7% 0,6%
  (73 806) (82 835) 100,0% 100,0%
Zmiana stanu zapasów (232) (693)
Świadczenia na własne potrzeby 264 213
Koszty operacyjne (73 774) (83 315)
Koszty sprzedaży 4 125 3 971
Koszty ogólnego zarządu 1 426 1 552
Koszt własny sprzedaży (68 223) (77 792)
 

7.1.4. Pozostałe przychody operacyjne

  NOTA 2016 2015
Zysk ze zbycia jednostek podporządkowanych   63 -
Zysk ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych   60 59
Odwrócenie rezerw   25 32
Odwrócenie odpisów aktualizujących wartość należności   13 17
Odwrócenie odpisów aktualizujących wartość rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych 7.2.4 366 36
Kary i odszkodowania   1 449 74
Pozostałe   187 202
    2 163 420

Pozycja kary i odszkodowania w 2016 roku obejmuje głównie kwotę częściowego rozliczenia szkody otrzymaną od ubezpieczycieli w związku z awarią instalacji do produkcji etylenu w Grupie Unipetrol z sierpnia 2015 roku w kwocie 1 280 mln PLN. Szczegółowe informacje zostały zawarte w nocie 7.4.4.

 

7.1.5. Pozostałe koszty operacyjne

  NOTA 2016 2015
Strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych   (39) (38)
Utworzenie rezerw   (178) (101)
Utworzenie odpisów aktualizujących wartość należności   (25) (47)
Utworzenie odpisów aktualizujących wartość rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych 7.2.4 (221) (1 029)
Kary, szkody i odszkodowania   (133) (53)
Pozostałe   (111) (86)
    (707) (1 354)
 


7.1.6. Przychody i koszty finansowe

7.1.6.1. Przychody finansowe

  2016 2015
Odsetki 59 82
Dywidendy 5 2
Rozliczenie i wycena pochodnych instrumentów finansowych 156 270
Odwrócenie odpisów aktualizujących wartość należności 2 7
Pozostałe 26 29
  248 390

7.1.6.2. Koszty finansowe

  2016 2015
Odsetki (216) (205)
Nadwyżka ujemnych różnic kursowych (542) (317)
Rozliczenie i wycena pochodnych instrumentów finansowych (98) (447)
Utworzenie odpisów aktualizujących wartość należności (2) (4)
Pozostałe (35) (59)
  (893) (1 032)

7.1.6.3. Odsetki netto

  2016 2015
Przychody i koszty finansowe z tytułu odsetek netto zaprezentowane w sprawozdaniu z zysków lub strat i innych całkowitych dochodów (157) (123)
Korekty zysku netto z tytułu odsetek zaprezentowane w sprawozdaniu z przepływów pieniężnych 219 199
   zapłacone odsetki dotyczące działalności finansowej 223 258
   naliczone odsetki dotyczące działalności inwestycyjnej i finansowej (4) (59)
Odsetki netto dotyczące działalności operacyjnej nie korygujące zysku przed opodatkowaniem (62) (76)

7.1.6.4. Strata z tytułu różnic kursowych

  2016 2015
Nadwyżka ujemnych różnic kursowych zaprezentowana w sprawozdaniu z zysków lub strat i innych całkowitych dochodów (542) (317)
Korekty zysku netto z tytułu różnic kursowych zaprezentowane w sprawozdaniu z przepływów pieniężnych 287 24
   zrealizowane różnice kursowe dotyczące działalności inwestycyjnej i finansowej 355 72
   niezrealizowane różnice kursowe dotyczące działalności inwestycyjnej i finansowej (59) (29)
   różnice kursowe od środków pieniężnych (9) (19)
Różnice kursowe dotyczące działalności operacyjnej nie korygujące zysku przed opodatkowaniem (255) (293)

7.1.7. Podatek dochodowy

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Podatek dochodowy

Podatek dochodowy obejmuje podatek bieżący oraz odroczony. Bieżący podatek dochodowy jest to kwota ustalona na podstawie przepisów podatkowych, która jest naliczona od dochodu do opodatkowania za dany okres i ujmuje się jako zobowiązanie w kwocie, w jakiej nie został zapłacony lub należność, jeśli kwota dotychczas zapłacona z tytułu bieżącego podatku dochodowego przekracza kwotę do zapłaty.
Aktywa i zobowiązania z tytułu odroczonego podatku dochodowego traktowane są w całości jako długoterminowe i nie podlegają dyskontowaniu oraz podlegają kompensacie na poziomie sprawozdań jednostkowych poszczególnych spółek z Grupy,  jeżeli istnieje możliwy do wyegzekwowania tytuł prawny do przeprowadzania kompensat ujmowanych kwot.


 

7.1.7.1. Różnice pomiędzy kwotą podatku dochodowego wykazanego w wyniku finansowym a kwotą obliczoną według stawki od zysku przed opodatkowaniem

  2016 2015
Zysk przed opodatkowaniem 6 887 3 698
Podatek dochodowy obliczony odpowiednio w 2016 i 2015 roku według obowiązującej w Polsce stawki (19%) (1 309) (703)
Różnice stawek podatkowych 22 57
   Litwa (15%) 39 34
   Niemcy (29%) (19) (14)
   Kanada (26%) 2 37
Straty podatkowe 213 135
Odpisy aktualizujące rzeczowe aktywa trwałe i wartości niematerialne (90) -
Inwestycje wyceniane metodą praw własności 56 48
Pozostałe (39) (2)
Podatek dochodowy (1 147) (465)
Efektywna stawka podatku 17% 13%

Na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień 31 grudnia 2015 roku Grupa posiadała nierozliczone straty podatkowe dotyczące głównie spółek z Grupy ORLEN Lietuva, z Grupy Unipetrol i Grupy Anwil w łącznej wysokości odpowiednio 410 mln PLN i 1 155 mln PLN, dla których nie rozpoznano aktywów z tytułu podatku odroczonego z powodu braku pewności odnośnie możliwości rozliczenia tych strat w przyszłości.

7.1.7.2 Podatek odroczony

  31/12/2015 Podatek odroczony ujęty w wyniku finansowym Podatek
odroczony ujęty w innych całkowitych dochodach
Różnice kursowe
z przeliczenia jednostek
działających za granicą
31/12/2016
Aktywa z tytułu podatku odroczonego          
Odpisy aktualizujące wartość aktywów 779 (286) - 2 495
Rezerwy i rozliczenia międzyokresowe 306 (85) - 1 222
Straty podatkowe 189 304 - - 493
Wycena instrumentów finansowych 10 (7) 75 - 78
Pozostałe 138 (168) - - (30)
  1 422 (242) 75 3 1 258
Zobowiązania z tytułu podatku odroczonego          
Różnice przejściowe dotyczące aktywów trwałych 1 542 223 - 7 1 772
Pozostałe 189 (69) - 8 128
  1 731 154 - 15 1 900
  (309) (396) 75 (12) (642)

Na dzień 31 grudnia 2016 roku aktywa oraz zobowiązania z tytułu podatku odroczonego wyniosły odpowiednio 167 mln PLN oraz 809 mln PLN.

7.1.7.3. Podatek dochodowy (zapłacony)

  NOTA 2016 2015
Podatek dochodowy od zysku przed opodatkowaniem 7.1.7.1 (1 147) (465)
Zmiana stanu aktywów i zobowiązań z tytułu podatku odroczonego   333 619
Zmiana stanu należności i zobowiązań z tytułu podatku dochodowego   420 111
Podatek odroczony ujęty w innych całkowitych dochodach 7.1.7.2 75 (292)
Nabycie jednostki zależnej   - (166)
Różnice kursowe   (17) (11)
    (336) (204)

 
7.2. NOTY OBJAŚNIAJĄCE DO SPRAWOZDANIA Z SYTUACJI FINANSOWEJ

7.2.1. Rzeczowe aktywa trwałe

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Rzeczowe aktywa trwałe
Wartość początkową rzeczowych aktywów trwałych ustala się w cenie nabycia lub w koszcie wytworzenia z uwzględnieniem otrzymanych dotacji do aktywów. Rzeczowe aktywa trwałe wycenia się i wykazuje w sprawozdaniu z sytuacji finansowej sporządzanym na koniec okresu sprawozdawczego w wartości księgowej netto stanowiącej cenę nabycia lub koszt wytworzenia pomniejszony o umorzenie i odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości, oraz otrzymane dotacje do aktywów.
Koszty istotnych remontów, napraw i okresowych przeglądów są zaliczane do rzeczowych aktywów trwałych.
Rzeczowe aktywa trwałe amortyzuje się metodą liniową, a w uzasadnionych przypadkach metodą naturalną (katalizatory, aktywa z tytułu zagospodarowania i wydobycia zasobów mineralnych).
Poszczególne części składowe rzeczowych aktywów trwałych, których wartość jest istotna w stosunku do wartości całego składnika rzeczowych aktywów trwałych, amortyzowane są oddzielnie, zgodnie z okresem ich użytkowania.
Stosowane są następujące typowe okresy użytkowania rzeczowych aktywów trwałych:

Metodę amortyzacji, wartość końcową oraz okres użytkowania składnika aktywów weryfikuje się co najmniej na koniec każdego roku. W przypadku wystąpienia takiej konieczności, korekt odpisów amortyzacyjnych dokonuje się w okresach następnych (prospektywnie).

Dotacje
Dotacje są ujmowane, jeżeli istnieje uzasadniona pewność, że dotacja zostanie uzyskana oraz spełnione zostaną wszystkie związane z nią warunki.
Dotacje dotyczące składników aktywów są ujmowane jako pomniejszenie wartości księgowej składnika aktywów i w efekcie zmniejszenie odpisów amortyzacyjnych na przestrzeni okresu użytkowania składnika aktywów.

Działalność poszukiwań i wydobycia zasobów mineralnych
W ramach działalności poszukiwań i wydobycia zasobów mineralnych przyjmuje się następującą klasyfikację etapów:

Etap poszukiwania i oceny zasobów mineralnych:

Grupa dokonuje corocznego przeglądu nakładów poniesionych w fazie poszukiwania i rozpoznania złóż w celu potwierdzenia dalszego zamiaru prowadzenia prac. Jeżeli prace zakończą się niepowodzeniem, nakłady ujęte początkowo jako aktywa ujmuje się w kosztach bieżącego okresu.
W momencie stwierdzenia technicznej wykonalności i ekonomicznej opłacalności wydobycia nakłady poniesione w fazie poszukiwania i rozpoznania złóż ujmuje się jako aktywa z tytułu zagospodarowania i wydobycia zasobów mineralnych w ramach rzeczowych aktywów trwałych.

Etapy zagospodarowania i wydobycia zasobów mineralnych

Nakłady ponoszone w ramach etapów zagospodarowania i wydobycia złóż podlegają aktywowaniu i amortyzacji metodą naturalną kalkulowaną proporcjonalnie do wielkości wydobycia złóż węglowodorów na podstawie jednostki wydobycia (unit-of-production). Grupa kalkuluje amortyzację wszystkich składników aktywów z tytułu zagospodarowania i wydobycia zasobów mineralnych (w tym ich znaczących komponentów) na podstawie wielkości udokumentowanych złóż (proved plus probable reserves). W przypadku istotnej zmiany wielkości szacowanych złóż, na dzień sprawozdawczy dokonuje się ujęcia lub odwrócenia wcześniej ujętych odpisów aktualizujących z tytułu utraty wartości. W przypadku wykonania odwiertów rozpoznawczych na już eksploatowanym złożu, Grupa dokonuje analizy, czy aktywowane nakłady umożliwią powstanie nowych otworów eksploatacyjnych. Jeśli tak nie jest nakłady te ujmuje się w kosztach bieżącego okresu.


PROFESJONALNY OSĄD


Nakłady na aktywa z tytułu poszukiwania i oceny zasobów mineralnych
Stosowanie polityki rachunkowości Grupy w odniesieniu do nakładów poniesionych na aktywa z tytułu poszukiwania złóż i oceny zasobów mineralnych wymaga oceny, czy przyszłe korzyści ekonomiczne, będące wynikiem wydobycia lub sprzedaży są prawdopodobne bądź nie istnieją jeszcze przesłanki pozwalające na oszacowanie zasobów. Przy oszacowaniu zasobów Grupa dokonuje estymacji przyszłych zdarzeń i okoliczności, w tym określenia czy wydobycie będzie uzasadnione z ekonomicznego punktu widzenia.


SZACUNKI


Szacowane okresy użytkowania rzeczowych aktywów trwałych
Grupa weryfikuje okresy użytkowania składników rzeczowych aktywów trwałych na koniec każdego roku, ze skutkiem od początku roku następnego. Zastosowanie w 2016 roku okresów użytkowania składników rzeczowego majątku trwałego z roku 2015 spowodowałoby zwiększenie amortyzacji o 40 mln PLN.

Działalność poszukiwań i wydobycia zasobów mineralnych
Grupa szacuje wielkość zasobów na podstawie interpretacji dostępnych danych geologicznych i na bieżąco je weryfikuje w oparciu o efekty kolejnych odwiertów, próbną eksploatację, rzeczywiste wydobycie oraz czynniki ekonomiczne takie jak: ceny węglowodorów, warunki umowne czy plany inwestycyjne. Grupa dokonuje także szacunków kosztów niezbędnych do poniesienia w celu likwidacji odwiertów produkcyjnych i infrastruktury związanej z nimi.

Remediacja środowiska gruntowo-wodnego
Grupa szacuje poziom kapitalizowanych rezerw dotyczących rzeczowych aktywów trwałych, które z istotnym prawdopodobieństwem są potrzebne na cele remediacji środowiska gruntowo-wodnego terenów stacji paliw, terminali paliw, baz paliw i terenów zakładów produkcyjnych.


  Grunty Budynki i budowle Urządzenia techniczne i maszyny Środki transportu i pozostałe Środki trwałe w budowie Aktywa z tytułu poszukiwania i oceny zasobów mineralnych Aktywa z tytułu zagospodaro- wania i wydobycia zasobów mineralnych Razem
Wartość księgowa netto na 01/01/2016    
Wartość księgowa brutto 1 128 20 546 36 947 2 018 2 819 762 4 293 68 513
Skumulowane umorzenie (12) (8 500) (19 593) (1 186) - (3) (420) (29 714)
Odpisy aktualizujące (33) (2 564) (10 045) (165) (154) (423) (705) (14 089)
Dotacje - (51) (116) (6) (1) - - (174)
  1 083 9 431 7 193 661 2 664 336 3 168 24 536
zwiększenia/(zmniejszenia) netto
Nakłady inwestycyjne - 74 130 59 3 736 175 340 4 514
Amortyzacja (1) (595) (967) (172) - (24) (288) (2 047)
Koszty finansowania zewnętrznego - - 1 1 56 9 - 67
Odpisy aktualizujące* - 101 249 25 14 (72) - 317
Reklasyfikacje 13 431 1 348 120 (1 935) - 29 6
Dotacje - (1) (1) 1 - - - (1)
Różnice kursowe w tym: 23 77 142 17 39 5 245 548
 różnice kursowe dotyczące odpisów aktualizujących (4) (68) (542) (5) (6) - (73) (698)
Pozostałe (3) (69) (182) (35) (14) 35 (1) (269)
  1 115 9 449 7 913 677 4 560 464 3 493 27 671
Wartość księgowa netto na 31/12/2016
Wartość księgowa brutto 1 164 20 837 37 950 2 110 4 707 986 5 307 73 061
Skumulowane umorzenie (12) (8 805) (19 582) (1 283) - (27) (1 036) (30 745)
Odpisy aktualizujące (37) (2 531) (10 338) (145) (146) (495) (778) (14 470)
Dotacje - (52) (117) (5) (1) - - (175)
  1 115 9 449 7 913 677 4 560 464 3 493 27 671
Wartość księgowa netto na 01/01/2015
Wartość księgowa brutto 1 113 19 030 32 937 2 147 2 374 883 2 363 60 847
Skumulowane umorzenie (10) (7 766) (17 331) (1 259) (1) - (255) (26 622)
Odpisy aktualizujące (42) (2 087) (8 611) (157) (155) (93) (315) (11 460)
Dotacje - (23) (71) (2) (25) - - (121)
  1 061 9 154 6 924 729 2 193 790 1 793 22 644
zwiększenia/(zmniejszenia) netto
Nakłady inwestycyjne - 87 89 84 2 501 126 152 3 039
Amortyzacja (1) (588) (894) (162) - (2) (184) (1 831)
Koszty finansowania zewnętrznego - 14 17 1 21 10 - 63
Nabycie jednostki zależnej - 3 2 2 - 79 1 696 1 782
Odpisy aktualizujące* 9 (28) (74) 21 31 (333) (423) (797)
Reklasyfikacje 7 826 1 142 85 (2 105) (229) 236 (38)
Dotacje - (28) (45) (4) 24 - - (53)
Zbycie jednostki zależnej - - - - - (86) - (86)
Różnice kursowe w tym: 8 29 72 11 12 (8) (102) 22
różnice kursowe dotyczące odpisów aktualizujących - (449) (1 360) (29) (30) 3 33 (1 832)
Pozostałe (1) (38) (40) (106) (13) (11) - (209)
Wartość księgowa netto na 31/12/2015 1 083 9 431 7 193 661 2 664 336 3 168 24 536

* Zwiększenia/(Zmniejszenia) netto odpisów aktualizujących obejmują utworzenie, odwrócenie, wykorzystanie, reklasyfikacje
W 2016 oraz w 2015 roku zwiększenia/(zmniejszenia) netto odpisów aktualizujących obejmują odpowiednio: utworzenie i odwrócenie netto w kwocie 148 mln PLN i (993) mln PLN, wykorzystanie z tytułu sprzedaży/likwidacji w kwocie 157 mln PLN i 57 mln PLN oraz reklasyfikacje do aktywów przeznaczonych do sprzedaży i z tytułu zmian w składzie Grupy w kwocie 12 mln PLN i 139 mln PLN.

Stopa kapitalizacji zastosowana do wyliczenia aktywowanych kosztów finansowania zewnętrznego za 2016 rok i za 2015 rok wyniosła odpowiednio 1,14% i 1,44%.
Wartość księgowa brutto w pełni zamortyzowanych rzeczowych aktywów trwałych będących nadal w użytkowaniu na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku wyniosła odpowiednio 5 086 mln PLN oraz 4 711 mln PLN.
Informacje dotyczące rzeczowych aktywów trwałych, które stanowiły zabezpieczenie kredytów Grupy przedstawiono w nocie ‎7.2.6.1.1.

7.2.2. Wartości niematerialne

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Wartości niematerialne

Składnik aktywów niematerialnych początkowo wycenia się w cenie nabycia lub koszcie wytworzenia i wykazuje w sprawozdaniu finansowym sporządzanym na koniec okresu sprawozdawczego w wartości księgowej netto z uwzględnieniem otrzymanych dotacji.
Wartości niematerialne o określonym okresie użytkowania amortyzuje się metodą liniową począwszy od chwili, gdy są one gotowe do użycia.
Typowe okresy użytkowania wartości niematerialnych wynoszą od 2 do 10 lat dla oprogramowania oraz od 2 do 15 lat dla koncesji, licencji, praw do patentów oraz podobnych wartości.
Metodę amortyzacji oraz okres użytkowania składnika wartości niematerialnych weryfikuje się co najmniej na koniec każdego roku.

Wartość firmy
Na dzień połączenia jednostek gospodarczych wartość firmy podlega przypisaniu do ośrodków wypracowujących środki pieniężne (tzw. CGU – cash generating unit) jednostki przejmującej, które zgodnie z oczekiwaniami, mają odnieść korzyści z tytułu synergii uzyskanej w wyniku takiego połączenia.
Po połączeniu, jednostka przejmująca wycenia wartość firmy w kwocie ustalonej na dzień przejęcia pomniejszonej o odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości.
Ośrodek wypracowujący środki pieniężne, do którego została przypisana wartość firmy poddaje się testom na utratę wartości corocznie, a także gdy wystąpią przesłanki wskazujące na utratę jego wartości.

Prawa majątkowe
Główną pozycją praw majątkowych są uprawnienia do emisji CO2, nie podlegające amortyzacji, które są poddawane analizie pod kątem utraty wartości.
Otrzymane nieodpłatnie uprawnienia ujmuje się i prezentuje w wartościach niematerialnych w korespondencji z przychodami przyszłych okresów w wartości godziwej ustalonej na dzień ich zarejestrowania. Zakupione uprawnienia ujmowane są w cenie nabycia.
Na szacowaną w okresie sprawozdawczym emisję CO2 tworzy się rezerwę w ciężar kosztów działalności podstawowej (podatki i opłaty).
Dotacje rozlicza się w systematyczny sposób w poszczególnych okresach sprawozdawczych, aby zapewnić współmierność z odnośnymi kosztami, które dotacje mają w zamierzeniu kompensować.
Rozchód uprawnień ujmowany jest według metody FIFO (ang. First In First Out, tzn. Pierwsze Weszło Pierwsze Wyszło) w ramach poszczególnych rodzajów uprawnień (EUA, CER).
Do praw majątkowych zalicza się ponadto certyfikaty energetyczne.


SZACUNKI


Szacowane okresy użytkowania wartości niematerialnych

Grupa weryfikuje okresy użytkowania składników wartości niematerialnych na koniec każdego roku, ze skutkiem od początku roku następnego. Zastosowanie w 2016 roku okresów użytkowania składników wartości niematerialnych z 2015 roku nie spowodowałoby istotnych zmian kosztów amortyzacji.

Na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku wartości niematerialne wytworzone we własnym zakresie wyniosły odpowiednio 108 mln PLN oraz 67 mln PLN.

 

Zmiana stanu pozostałych wartości niematerialnych

  Patenty, znaki towarowe i licencje Wartość firmy Prawa majątkowe Pozostałe Razem
Wartość księgowa netto na 01/01/2016
Wartość księgowa brutto 1 395 374 840 132 2 741
Skumulowane umorzenie (944) (18) (1) (65) (1 028)
Odpisy aktualizujące (98) (315) (59) (7) (479)
Dotacje (3) - - - (3)
  350 41 780 60 1 231
zwiększenia/(zmniejszenia) netto
Nakłady inwestycyjne 45 8 - - 53
Amortyzacja (69) - - 2 (67)
Odpisy aktualizujące* (6) - - - (6)
Różnice kursowe w tym: 5 1 - 1 7
różnice kursowe dotyczące odpisów aktualizujących (3) - - 1 (2)
Pozostałe** 31 - 47 (27) 51
  356 50 827 36 1 269
Wartość księgowa netto na 31/12/2016
Wartość księgowa brutto 1 521 384 886 101 2 892
Skumulowane umorzenie (1 055) (19) - (59) (1 133)
Odpisy aktualizujące (107) (315) (59) (6) (487)
Dotacje (3) - - - (3)
  356 50 827 36 1 269

 

  Patenty, znaki towarowe i licencje Wartość firmy Prawa majątkowe Pozostałe Razem
Wartość księgowa netto na 01/01/2015  
Wartość księgowa brutto 1 219 374 256 111 1 960
Skumulowane umorzenie (830) (18) (1) (11) (860)
Odpisy aktualizujące (84) (318) (66) - (468)
Dotacje (3) - - - (3)
  302 38 189 100 629
zwiększenia/(zmniejszenia) netto
Nakłady inwestycyjne 48 6 - 1 55
Amortyzacja (60) - - (7) (67)
Nabycie jednostki zależnej 1 - 9 - 10
Odpisy aktualizujące* (2) 3 7 (6) 2
Zbycie jednostki zależnej - (3) - 12 9
Różnice kursowe w tym: - (3) (2) - (5)
różnice kursowe dotyczące odpisów aktualizujących (12) - - (1) (13)
Pozostałe** 61 - 577 (40) 598
Wartość księgowa netto na 31/12/2015 350 41 780 60 1 231

* Zwiększenia/(Zmniejszenia) netto odpisów aktualizujących obejmują utworzenie, odwrócenie, wykorzystanie, reklasyfikacje
W 2016 roku zwiększenia/(zmniejszenia) netto odpisów aktualizujących obejmują: utworzenie i odwrócenie netto w kwocie (3) mln PLN oraz wykorzystanie i reklasyfikacje.
** Pozostałe zwiększenia/(zmniejszenia) praw majątkowych w wartości księgowej netto obejmują głównie rozliczenie transakcji terminowych, nieodpłatne nabycie oraz rozliczenie praw za 2015 rok i za 2014 rok

Wartość księgowa brutto w pełni zamortyzowanych wartości niematerialnych będących nadal w użytkowaniu na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku wyniosła odpowiednio 586 mln PLN oraz 506 mln PLN.

 

7.2.2.1. Prawa majątkowe

Zmiana stanu posiadanych uprawnień do emisji CO2 za 2016 rok.

  Ilość
(w tys. ton)
Wartość
01/01/2016 28 861 770
Otrzymane nieodpłatnie 8 488 188
Rozliczenie emisji za 2015 rok (13 636) (375)
Rozliczenie transakcji terminowych 4 450 103
Zakup/(Sprzedaż) netto 6 358 130
  34 521 816
Emisja CO₂ w 2016 roku 12 906 353

Na dzień 31 grudnia 2016 roku wartość rynkowa jednego uprawnienia EUA wyniosła 28,93 PLN (co odpowiada 6,54 EUR według kursu na dzień 31 grudnia 2016 roku) (źródło: www.theice.com).
Grupa na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku ujęła w pozycji prawa majątkowe uprawnienia do energii kolorowych w kwocie odpowiednio 11 mln PLN oraz 10 mln PLN. W 2016 roku Grupa rozpoznała  otrzymane nieodpłatnie uprawnienia do energii kolorowych w kwocie 95 mln PLN.

Dodatkowo na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku w pozycji należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe należności Grupa ujęła należne prawa majątkowe do emisji CO2 w kwocie odpowiednio 11 mln PLN i 18 mln PLN oraz do energii kolorowych w kwocie 3 mln PLN oraz 32 mln PLN (nota 7.2.5.2).

 

7.2.3. Aktywa w podziale na segmenty operacyjne oraz aktywa trwałe w podziale na obszary geograficzne

  31/12/2016 31/12/2015
Segment Downstream 38 770 34 282
Segment Detal 6 139 5 683
Segment Wydobycie 3 840 3 380
Aktywa segmentów 48 749 43 345
Funkcje Korporacyjne 6 943 4 995
Wyłączenia (133) (203)
  55 559 48 137

Do segmentów operacyjnych przyporządkowuje się wszystkie aktywa z wyjątkiem aktywów finansowych, aktywów podatkowych oraz środków pieniężnych. Aktywa użytkowane wspólnie przez segmenty operacyjne przydziela się na podstawie przychodów generowanych przez poszczególne segmenty operacyjne.

  31/12/2016 31/12/2015 Udział 2016 Udział 2015
Polska 19 631 18 755 67,1% 72,0%
Niemcy 966 915 3,3% 3,5%
Czechy 5 216 3 343 17,8% 12,8%
Litwa, Łotwa, Estonia 708 638 2,4% 2,5%
Kanada 2 731 2 385 9,3% 9,2%
  29 252 26 036 100,0% 100,0%

Aktywa trwałe w podziale na obszary geograficzne obejmują rzeczowe aktywa trwałe (nota 7.2.1), wartości niematerialne (nota 7.2.2), nieruchomości inwestycyjne oraz prawo wieczystego użytkowania gruntów (nota 7.2.8).

7.2.4. Utrata wartości rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Utrata wartości rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych
Na koniec okresu sprawozdawczego Grupa ocenia, czy istnieją przesłanki wskazujące na to, że mogła nastąpić utrata wartości lub odwrócenie odpisu aktualizującego któregoś ze składników aktywów lub ośrodka wypracowującego środki pieniężne (tzw. CGU – cash generating unit).
Aktywa, które samodzielnie nie generują przepływów pieniężnych, grupuje się na najniższym poziomie, na jakim powstają przepływy pieniężne niezależne od przepływów z innych aktywów (CGU). Wartość odzyskiwalna ustalana jest na poziomie CGU, do którego dany składnik aktywów należy.
Utworzenie i odwrócenie odpisów aktualizujących wartość rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych ujmuje się w pozostałej działalności operacyjnej.


SZACUNKI


Utrata wartości rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych
Zarząd dokonuje oceny, czy istnieją przesłanki wskazujące na możliwość wystąpienia utraty wartości pojedynczych składników aktywów lub ośrodków wypracowujących środki pieniężne. Wystąpienie przesłanki wskazującej na możliwość utraty wartości wymaga oszacowania wartości odzyskiwalnej.


Odpisy aktualizujące netto wartość rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych

  NOTA 2016 2015
ORLEN Upstream Kanada   - (423)
ORLEN Upstream   (73) (429)
Grupa Unipetrol   300 (111)
Grupa ORLEN Oil   (55) -
    172 (963)
Inne odpisy   (27) (30)
  7.1.4
7.1.5
145 (993)

Na dzień 31 grudnia 2016 roku Grupa ORLEN zidentyfikowała przesłanki do przeprowadzenia testów na utratę wartości aktywów zgodnie z MSR 36 „Utrata wartości aktywów” związane z przyjęciem w dniu 15 grudnia 2016 roku przez Zarząd i Radę Nadzorczą PKN ORLEN Strategii Grupy ORLEN na lata 2017-2021 („Strategia”).
Założenia Strategii Grupy ORLEN obejmują między innymi wzrost gospodarczy na kluczowych rynkach działalności Grupy ORLEN, wzrost cen ropy wynikający z konieczności zastępowania naturalnych spadków wydobycia przez produkcje z coraz droższych źródeł oraz ograniczenia inwestycji w ostatnich latach, stabilizację marży downstream na poziomie niższym niż obserwowany w ostatnich 2 latach oraz dalszy wzrost presji regulacyjnej, zwłaszcza w zakresie gospodarki niskoemisyjnej i ochrony środowiska. Założenia makroekonomiczne zostały wypracowane w oparciu o dostępne na rynku źródła wiedzy branżowych agencji analitycznych, prognozy analityków bankowych, wiedzy eksperckiej Grupy ORLEN.

Z uwagi na brak podstaw do wiarygodnego szacunku ceny, po której odbyłaby się potencjalna transakcja sprzedaży aktywów Grupy jako wartość odzyskiwalną poszczególnych jej aktywów przyjęto ich wartość użytkową zgodnie z zapisami MSR 36.20.
Testy zostały przeprowadzone w oparciu o stan aktywów Grupy ORLEN na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz przepływy pieniężne netto prognozowane w zatwierdzonym w ramach Strategii Planie Średnioterminowym, dyskontowane do ich wartości bieżącej przy zastosowaniu stóp dyskontowych odzwierciedlających bieżące rynkowe oszacowania wartości pieniądza w czasie oraz ryzyka typowe dla wycenianych aktywów.
Stopy dyskonta wyliczone zostały jako średnioważony koszt zaangażowania kapitału własnego i obcego. Źródła wskaźników makroekonomicznych niezbędnych do określenia stopy dyskonta stanowiły publikacje prof. Aswatha Damodarana (źródło: http://pages.stern.nyu.edu), notowania obligacji rządowych oraz agencji rządowych dostępne na dzień 31 grudnia 2016 roku.

Struktura stóp dyskontowych zastosowanych w ramach testów na utratę wartości aktywów według głównych ośrodków generowania przepływów pieniężnych w Grupie ORLEN na dzień 31 grudnia 2016 roku

  Polska   Czechy Litwa Kanada Niemcy
  Rafineria Petrochemia Detal Wydobycie Rafineria Petrochemia Detal Rafineria Detal Wydobycie Detal
Koszt kapitału własnego 15,40% 14,70% 17,65% 15,13% 11,88% 11,21% 14,07% 15,26% 17,83% 8,91% 11,10%
Koszt długu po opodatkowaniu 2,37% 2,37% 2,37% 2,37% 1,56% 1,56% 1,56% 4,27% 4,27% 1,70% 0,88%
Struktura kapitału 0,60 0,29 1,12 1,24 0,60 0,29 1,12 0,60 1,12 0,47 1,12
Stopa dyskonta nominalna 10,50% 11,93% 9,57% 8,06% 8,00% 9,04% 7,45% 11,13% 10,65% 6,60% 5,69%
Długoterminowa inflacja 1,38% 1,38% 1,38% 1,38% 1,98% 1,98% 1,98% 1,84% 1,84% 1,78% 1,50%

Jednocześnie, ORLEN Upstream Sp. z o.o. dokonała oceny zasadności kontynuacji prac poszukiwawczych na koncesjach zlokalizowanych na terenie woj. mazowieckiego, lubelskiego, łódzkiego oraz małopolskiego i podjęła decyzję o kontynuacji dalszych prac poszukiwawczych na tych koncesjach jedynie w zakresie wybranych, najbardziej perspektywicznych obszarów poszukiwań konwencjonalnych.

W rezultacie w IV kwartale 2016 roku ujęto efekty odwrócenia odpisu aktualizującego wartość aktywów rafineryjnych Grupy Unipetrol w kwocie 315 mln PLN oraz utworzenia odpisów aktualizujących wartość aktywów poszukiwawczych Grupy ORLEN Upstream w Polsce w wysokości (72) mln PLN i aktywów ORLEN Oil w wysokości (55) mln PLN.
W ramach powyższych testów zastosowano stopy dyskontowe w wysokości 8% dla aktywów rafineryjnych Grupy Unipetrol oraz 9,57% dla aktywów ORLEN Oil.

 

Analiza wrażliwości wartości użytkowej aktywów rafineryjnych Grupy Unipetrol w ramach testów przeprowadzonych na dzień 31 grudnia 2016 roku

  w mln PLN EBITDA
STOPA DYSKONTA zmiana -5% 0% 5%
- 0,5 p.p. zmniejszenie odwrócenia zwiększenie odwrócenia zwiększenie odwrócenia
  (81) 112 305
0,0 p.p. zmniejszenie odwrócenia - zwiększenie odwrócenia
  (185) - 185
+ 0,5 p.p. zmniejszenie odwrócenia zmniejszenie odwrócenia zwiększenie odwrócenia
  (279) (102) 75
 

 Analiza wrażliwości wartości użytkowej aktywów ORLEN Oil w ramach testów przeprowadzonych na dzień 31 grudnia 2016 roku

  w mln PLN EBITDA
STOPA DYSKONTA zmiana -5% 0% 5%
- 0,5 p.p. zwiększenie odpisu zmniejszenie odpisu zmniejszenie odpisu
  (1) 8 15
0,0 p.p. zwiększenie odpisu - zmniejszenie odpisu
  (8) - 8
+ 0,5 p.p. zwiększenie odpisu zwiększenie odpisu zmniejszenie odpisu
  (14) (7) 1

Odpisy aktualizujące wartość rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych w 2015 roku

W IV kwartale 2015 roku ujęto odpis aktualizujący wartość aktywów z tytułu zagospodarowania i wydobycia zasobów mineralnych w spółce ORLEN Upstream Kanada należącej do Grupy ORLEN Upstream w wysokości (423) mln PLN.
Wartość godziwa aktywów z tytułu zagospodarowania i wydobycia zasobów mineralnych w Kanadzie na dzień 31 grudnia 2015 roku została ustalona na bazie prognozowanych cen ropy naftowej oraz ewaluacji zasobów opracowanej przez niezależną firmę zgodnie ze standardami zawodowymi obowiązującymi na rynku kanadyjskim. Prognozowane przepływy pieniężne netto wykorzystane na potrzeby szacowania wartości godziwej aktywów były dyskontowane do ich wartości bieżącej przy zastosowaniu bazowej stopy dyskontowej w wysokości 9%, która odzwierciedlała bieżące rynkowe oszacowane wartości pieniądza w czasie oraz ryzyko typowe dla wycenianych aktywów na rynku kanadyjskim.

 

Analiza wrażliwości wartości użytkowej aktywów spółki ORLEN Upstream Kanada w ramach testów przeprowadzonych na dzień 31 grudnia 2015 roku

  w mln PLN CENY WĘGLOWODORÓW
STOPA DYSKONTA zmiana -5% 0% 5%
- 0,5 p.p. zwiększenie odpisu zmniejszenie odpisu zmniejszenie odpisu
  (14) 34 81
0,0 p.p. zwiększenie odpisu - zmniejszenie odpisu
  (46) - 46
+ 0,5 p.p. zwiększenie odpisu zwiększenie odpisu zmniejszenie odpisu
  (76) (32) 12

W II kwartale 2015 roku Grupa ORLEN Upstream ustaliła, w oparciu o zgromadzone w wyniku dotychczasowych prac dane, najbardziej perspektywiczne obszary dalszych poszukiwań węglowodorów w Polsce. Zawężenie obszaru poszukiwań wpłynęło na częściowy odpis wartości aktywów z tytułu poszukiwania i rozpoznania zasobów mineralnych w kwocie (429) mln PLN.
Wartość godziwa aktywów z tytułu poszukiwań i oceny zasobów mineralnych została ustalona na bazie analizy przyszłych przepływów pieniężnych, w których wzięto pod uwagę aktualne i prognozowane ceny węglowodorów, spodziewane zmiany w otoczeniu regulacyjnym oraz prawdopodobieństwo sukcesu/porażki i długoterminowe prognozy produkcji. Prognozowane przepływy pieniężne netto wykorzystane na potrzeby szacowania wartości godziwej aktywów były dyskontowane do ich wartości bieżącej przy zastosowaniu stopy dyskontowej na poziomie 8,99%, co odzwierciedlało rynkowe oszacowanie wartości pieniądza w czasie oraz ryzyko typowe dla odpowiednich aktywów na rynku polskim.

 

Analiza wrażliwości wartości użytkowej aktywów spółki ORLEN Upstream w ramach testów przeprowadzonych na dzień 30 czerwca 2015 roku

  w mln PLN CENY WĘGLOWODORÓW
STOPA DYSKONTA zmiana -5% 0% 5%
- 0,5 p.p. zwiększenie odpisu zmniejszenie odpisu zmniejszenie odpisu
  (25) 12 51
0,0 p.p. zwiększenie odpisu - zmniejszenie odpisu
  (25) - 37
+ 0,5 p.p. zwiększenie odpisu zwiększenie odpisu zmniejszenie odpisu
  (25) (11) 24

Przy obniżeniu cen o 5% odpisywana jest cała wartość aktywów podlegających testowi, przy każdej z analizowanych stóp dyskonta.

W wyniku awarii instalacji do produkcji etylenu w Litvinowie (Grupa Unipetrol) w sierpniu 2015 roku utworzono w III kwartale 2015 roku odpisy aktualizujące wartość rzeczowych aktywów trwałych w wysokości (93) mln PLN przeliczone kursem z dnia 30 września 2015 roku (co odpowiada około (597) mln CZK).

 

7.2.5. Kapitał pracujący

  NOTA Zapasy Należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe należności Zobowiązania z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe zobowiązania Kapitał pracujący*
31/12/2015   10 715 6 597 10 658 6 654
31/12/2016   11 182 8 553 13 591 6 144
Zmiana kapitału pracującego w sprawozdaniu z sytuacji finansowej   (467) (1 956) 2 933 510
Korekty   180 227 (151) 306
Reklasyfikacja   25 - - 25
Zmiana stanu praw majątkowych i zaliczek na niefinansowe aktywa trwałe 7.2.5.2 - (77) - (77)
Zmiana stanu zobowiązań inwestycyjnych 7.2.5.3 - - 110 110
Zmiana stanu należności z tytułu odszkodowań 7.2.5.2 - 222 - 222
Różnice kursowe   153 133 (235) 51
Pozostałe   2 (1) (26) (25)
Zmiana kapitału pracującego w sprawozdaniu z przepływów pieniężnych   (287) (1 679) 2 782 816

*Kapitał pracujący: Zapasy + Należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe należności - Zobowiązania z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe zobowiązania 

7.2.5.1. Zapasy

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Zapasy
Zapasy, w tym zapasy obowiązkowe są to produkty, półprodukty i produkty w toku, towary i materiały.
Produkty, półprodukty i produkty w toku wycenia się na moment początkowego ujęcia według kosztu wytworzenia. Przez koszty wytworzenia należy rozumieć koszty wsadu i koszty przerobu produktów, półproduktów i produktów w toku przypadających na okres ich wytworzenia. Koszty wytworzenia obejmują także alokację stałych i zmiennych pośrednich kosztów produkcji, ustalonych dla normalnego poziomu produkcji.
Produkty, półprodukty i produkty w toku wycenia się na koniec okresu sprawozdawczego według kosztu wytworzenia lub też według wartości netto możliwej do uzyskania, w zależności od tego, która z kwot jest niższa. Rozchody produktów, półproduktów i produktów w toku ujmuje się według średnioważonych kosztów ich wytworzenia. Towary i materiały wycenia się na moment początkowego ujęcia w cenie nabycia natomiast na koniec okresu sprawozdawczego w cenie nabycia lub według wartości netto możliwej do uzyskania, w zależności od tego, która z kwot jest niższa. Rozchody towarów i materiałów ujmuje się według cen średnioważonych nabycia.
Wartość początkowa zapasów jest korygowana o zyski lub straty z tytułu rozliczenia instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne ich dotyczących.
Testy sprawdzające utratę wartości poszczególnych pozycji zapasów przeprowadza się na bieżąco w trakcie okresu sprawozdawczego. Przecenie do poziomu cen sprzedaży netto możliwych do uzyskania podlegają zapasy, które utraciły swoje cechy użytkowe,  przydatność lub spadły ich ceny sprzedaży.
Wartości materiałów przeznaczonych do wykorzystania w procesie produkcji nie odpisuje się poniżej ceny nabycia, jeżeli oczekuje się, że produkty, do produkcji których będą wykorzystane, zostaną sprzedane za kwoty wyższe lub równe kosztom wytworzenia. Jeżeli jednak koszt wytworzenia produktów będzie wyższy od wartości netto możliwej do uzyskania, wartość materiałów odpisuje się do poziomu wartości netto możliwej do uzyskania.
Utworzenie i odwrócenie odpisów aktualizujących wartość zapasów ujmuje się w koszcie własnym sprzedaży.


SZACUNKI


Wartości netto możliwe do uzyskania ze sprzedaży zapasów
Ustalenie odpisów wartości zapasów wymaga oszacowania ich wartości netto możliwych do uzyskania bazując na najbardziej aktualnych cenach sprzedaży na moment dokonania szacunków.


  31/12/2016 31/12/2015
Materiały 6 367 5 869
Półprodukty i produkty w toku 1 154 883
Produkty gotowe 3 139 3 547
Towary 522 416
Zapasy netto 11 182 10 715
Odpisy aktualizujące wartość zapasów do wartości netto możliwej do uzyskania 158 288
Zapasy brutto 11 340 11 003

Na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku wartość zapasów obowiązkowych ujęta w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym wyniosła odpowiednio 4 109 mln PLN oraz 4 534 mln PLN.

Zmiana stanu odpisów aktualizujących wartość zapasów do wartości netto możliwej do uzyskania

  2016 2015
Stan na początek okresu 288 949
Utworzenie 153 238
Odwrócenie (98) (67)
Wykorzystanie (191) (858)
Różnice kursowe 6 26
  158 288

W 2016 roku oraz w 2015 roku utworzenie oraz odwrócenie odpisów aktualizujących wartość zapasów do wartości netto możliwej do uzyskania dotyczyło głównie segmentu downstream i wyniosło odpowiednio (42) mln PLN oraz (170) mln PLN. 

7.2.5.2. Należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe należności

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Należności
Należności, w tym należności z tytułu dostaw i usług, wycenia się na dzień ich powstania w wartości godziwej, a następnie według zamortyzowanego kosztu przy zastosowaniu efektywnej stopy procentowej z uwzględnieniem odpisów aktualizujących z tytułu utraty wartości.
Odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości należności tworzone są w oparciu o indywidualne analizy z uwzględnieniem wartości posiadanych zabezpieczeń oraz możliwości kompensat wzajemnych wierzytelności.
Utworzenie i odwrócenie odpisów aktualizujących wartość należności ujmowane jest w pozostałej działalności operacyjnej dla należności głównych oraz w działalności finansowej dla odsetek za nieterminową płatność.


SZACUNKI


Utrata wartości należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałych należności

Zarząd dokonuje oceny, czy istnieją przesłanki wskazujące na możliwość wystąpienia utraty wartości należności uwzględniając przyjęte procedury wewnętrzne, w tym biorąc pod uwagę indywidualnie oceny kontrahentów pod kątem ryzyka kredytowego.


  NOTA 31/12/2016 31/12/2015
Dostawy i usługi   7 161 5 397
Pozostałe   281 24
Aktywa finansowe   7 442 5 421
Podatek akcyzowy i opłata paliwowa   123 151
Inne podatki, cła, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia   181 187
Zaliczki na niefinansowe aktywa trwałe   503 544
Prawa majątkowe   14 50
Zaliczki na dostawy   31 26
Rozliczenia międzyokresowe czynne   259 218
Aktywa niefinansowe   1 111 1 176
Należności netto   8 553 6 597
Odpis aktualizujący wartość należności 7.2.5.2.2 479 477
Należności brutto   9 032 7 074

*Pozycja pozostałe obejmuje odszkodowanie od ubezpieczycieli należne na dzień 31 grudnia 2016 roku Grupie Unipetrol w kwocie 222 mln PLN

Podział aktywów finansowych denominowanych w walutach obcych został zaprezentowany w nocie 7.3.5.2. Podział należności od jednostek powiązanych przedstawiono w nocie 7.4.6.

7.2.5.2.1. Analiza wiekowa należności

W oparciu o analizę sald należności dokonano podziału kontrahentów:

Podział należności nieprzeterminowanych

  31/12/2016 31/12/2015
Grupa I 6 205 3 952
Grupa II 895 1 103
  7 100 5 055

Podział należności przeterminowanych, dla których na koniec okresu sprawozdawczego nie nastąpiła utrata wartości 

  31/12/2016 31/12/2015
do 1 miesiąca 304 275
powyżej 1 do 3 miesięcy 26 51
powyżej 3 do 6 miesięcy 4 12
powyżej 6 do 12 miesięcy 6 16
powyżej roku 34 24
  374 378

7.2.5.2.2. Zmiana stanu odpisów aktualizujących wartość należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałych należności 

  NOTA 2016 2015
Stan na początek okresu   477 509
Utworzenie 7.3.2 27 51
Odwrócenie 7.3.2 (15) (24)
Wykorzystanie   (20) (67)
Różnice kursowe   10 8
    479 477

7.2.5.3. Zobowiązania z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe zobowiązania  

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Zobowiązania
Zobowiązania, w tym zobowiązania z tytułu dostaw i usług, wycenia się na dzień ich powstania w wartości godziwej powiększonej, a następnie według zamortyzowanego kosztu z zastosowaniem metody efektywnej stopy procentowej.


  31/12/2016 31/12/2015
Dostawy i usługi 7 549 5 430
Zobowiązania inwestycyjne 1 398 1 508
Leasing finansowy 29 26
Pozostałe 113 175
Zobowiązania finansowe 9 089 7 139
Wynagrodzenia 260 250
Podatek akcyzowy i opłata paliwowa 2 585 1 947
Podatek od towarów i usług 1 333 915
Inne podatki, cła, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia 161 262
Rozliczenia międzyokresowe bierne z tytułu urlopów pracowniczych 71 63
Pozostałe 92 82
Zobowiązania niefinansowe 4 502 3 519
  13 591 10 658

Podział zobowiązań finansowych denominowanych w walutach obcych został zaprezentowany w nocie ‎7.3.5.2. Podział zobowiązań od jednostek powiązanych przedstawiono w nocie 7.4.6.

Na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku w Grupie nie wystąpiły istotne zobowiązania przeterminowane.

7.2.6. Dług netto i zarządzanie kapitałem

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Dług netto
Grupa definiuje dług netto jako: długoterminowe i krótkoterminowe kredyty, pożyczki i obligacje pomniejszone o środki pieniężne i ich ekwiwalenty.
Środki pieniężne obejmują gotówkę w kasie i na rachunkach bankowych. Ekwiwalenty środków pieniężnych są krótkoterminowymi inwestycjami o dużej płynności (o pierwotnym terminie zapadalności do trzech miesięcy), łatwo wymienialnymi na określone kwoty środków pieniężnych oraz narażonymi na nieznaczne ryzyko zmiany wartości. Wycenę i rozchód środków pieniężnych w walutach obcych ustala się przy zastosowaniu metody FIFO (ang. First In First Out, tzn. Pierwsze Weszło Pierwsze Wyszło).
Grupa do oceny poziomu zadłużenia wykorzystuje wskaźniki: dźwigni finansowej netto (dług netto / kapitał własny (wyliczone według stanu na koniec okresu) x 100%) oraz wskaźnik dług netto / EBITDA przed odpisami aktualizującymi netto.


 

Zmiana stanu długu netto

  31/12/2016 31/12/2015
Stan na początek okresu 6 810 6 720
kredyty, pożyczki i obligacje 9 158 10 657
środki pieniężne i ich ekwiwalenty (2 348) (3 937)
Zmiany pieniężne długu netto (3 456) (225)
(zwiększenie) / zmniejszenie netto stanu środków pieniężnych i ich ekwiwalentów (2 685) 1 608
zaciągnięcia / (spłaty) netto kredytów, pożyczek i obligacji (1 099) (1 875)
zrealizowane różnice kursowe ujęte w rachunku zysków i strat 328 42
Zmiany niepieniężne długu netto 9 315
niezrealizowane różnice kursowe ujęte w rachunku zysków i strat (102) 13
różnice kursowe z przeliczenia jednostek działających za granicą ujęte w kapitale własnym 11 (64)
wycena zadłużenia i rozliczenie instrumentów zabezpieczających kredyty 100 (9)
nabycie jednostki zależnej - 375
  3 363 6 810
Dźwignia finansowa netto 11,5% 28,1%
Dług netto / EBITDA przed odpisami aktualizującymi netto 0,35 0,94
 

7.2.6.1. Kredyty, pożyczki i obligacje

  Długoterminowe Krótkoterminowe Razem
  31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015
Kredyty 653 3 975 286 1 025 939 5 000
Pożyczki - 1 1 2 1 3
Obligacje 6 793 4 155 702 - 7 495 4 155
  7 446 8 131 989 1 027 8 435 9 158

Grupa ORLEN opiera swoje finansowanie o stałe i zmienne stopy procentowe. W zależności od waluty finansowania są to odpowiednie stopy międzybankowe powiększone o marżę. Marża odzwierciedla ryzyko związane z finansowaniem Grupy oraz zależna jest, w przypadku niektórych umów o charakterze długoterminowym, od poziomu wskaźnika długu netto / EBITDA.

W dniu 10 marca 2017 roku PKN ORLEN dokonał wcześniejszej spłaty kredytu długoterminowego w kwocie 763 mln PLN wraz z należnymi odsetkami, termin spłaty kredytu zgodnie z umową przypadał na 2025 rok. Umowa kredytowa umożliwiała przedterminową spłatę na wniosek pożyczkobiorcy.

 

7.2.6.1.1. Kredyty

- w podziale na waluty (w przeliczeniu na PLN) / według rodzaju stopy procentowej

  31/12/2016 31/12/2015
PLN - WIBOR 758 975
EUR - EURIBOR 71 2 859
USD - LIBOR USD - 605
CAD - LIBOR CAD 110 561
  939 5 000

Na dzień 31 grudnia 2016 roku niewykorzystane otwarte linie kredytowe (nota 7.3.5.4) powiększone o należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe należności (nota 7.2.5.2) oraz środki pieniężne i ich ekwiwalenty przewyższały zobowiązania z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe zobowiązania (nota ‎7.2.5.3) o 11 144 mln PLN.
Grupa zabezpiecza częściowo przepływy pieniężne związane z płatnościami odsetkowymi dotyczącymi zewnętrznego finansowania w EUR i USD wykorzystując w tym celu swapy procentowe (IRS).
W okresie objętym niniejszym skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym ani po dniu sprawozdawczym nie wystąpiły przypadki niewywiązania się ze spłaty kapitału bądź odsetek z tytułu kredytów.

Na dzień 31 grudnia 2016 roku w Grupie nie wystąpił zastaw na rzeczowych aktywach trwałych, które stanowiły zabezpieczenie kredytów. Na dzień 31 grudnia 2015 zastaw na rzeczowych aktywach trwałych stanowiący zabezpieczenie kredytu wyniósł 997 mln PLN a kredyty zabezpieczone tymi aktywami wyniosły
361 mln PLN.

 

7.2.6.1.2. Obligacje

- w podziale na waluty (w przeliczeniu na PLN)

  31/12/2016 31/12/2015
PLN 2 017 2 017
EUR 5 478 2 138
  7 495 4 155

- według rodzaju stopy procentowej

  Obligacje o stałym oprocentowaniu Obligacje o zmiennym oprocentowaniu Razem
  31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015
Wartość nominalna 5 549 2 231 1 900 1 900 7 449 4 131
Wartość księgowa 5 579 2 239 1 916 1 916 7 495 4 155

 

  Wartość nominalna Data subskrypcji Termin wykupu Stopa bazowa Marża Rating
  PLN EUR          
Seria A 200 - 28.05.2013 28.05.2017 6M WIBOR 1,50% A - (pol)
Seria B 200 - 03.06.2013 03.06.2017 6M WIBOR 1,50% A - (pol)
Seria C 200 - 06.11.2013 06.11.2017 6M WIBOR 1,40% A - (pol)
Seria D 100 - 14.11.2013 14.11.2017 6M WIBOR 1,30% A - (pol)
Seria E 200 - 02.04.2014 02.04.2018 6M WIBOR 1,30% A - (pol)
Seria F 100 - 09.04.2014 09.04.2020 Oprocentowanie stałe 5% A - (pol)
Obligacje detaliczne 1 000 -          
Obligacje korporacyjne 1 000 - 27.02.2012 27.02.2019 6M WIBOR 1,60% -
Euroobligacje 2 131* 500 30.06.2014 30.06.2021 Oprocentowanie stałe 2,5% BBB-, Baa3
Euroobligacje 3 318** 750 07.06.2016 07.06.2023 Oprocentowanie stałe 2,5% BBB-, Baa3
Euroobligacje 5 449 1 250          
  7 449 1 250          

* przeliczone kursem z dnia 31 grudnia 2014
**przeliczone kursem z dnia 31 grudnia 2016

Różnica pomiędzy wartością nominalną obligacji, a ich wartością księgową wynika z wyceny obligacji według zamortyzowanego kosztu z zastosowaniem metody efektywnej stopy procentowej.

7.2.6.2. Polityka zarządzania kapitałem własnym

Zarządzanie kapitałem własnym prowadzone jest w skali Grupy i ma na celu zapewnienie zdolności Grupy do kontynuowania działalności przy jednoczesnej maksymalizacji rentowności dla akcjonariuszy.

Monitorowane są w szczególności następujące wskaźniki:

7.2.7. Kapitał własny

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Kapitał podstawowy
Kapitał wniesiony przez akcjonariuszy wykazywany według wartości nominalnej, w wysokości zgodnej z aktem założycielskim Jednostki Dominującej oraz wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego.
Kapitał podstawowy na dzień 31 grudnia 1996 roku, na podstawie MSR 29 § 24 i 25, został przeszacowany w oparciu o miesięczne wskaźniki wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych.

Kapitał z emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej
Tworzony z nadwyżki ceny emisyjnej akcji powyżej ich wartości nominalnej pomniejszonej o koszty tej emisji. Kapitał z emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej na dzień 31 grudnia 1996 roku, na podstawie MSR 29 § 24 i 25, został przeszacowany w oparciu o miesięczne wskaźniki wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych.

Kapitał z tytułu stosowania rachunkowości zabezpieczeń
Wynika z wyceny i z rozliczenia instrumentów zabezpieczających spełniających wymogi rachunkowości zabezpieczeń przepływów pieniężnych.

Różnice kursowe z przeliczenia jednostek działających za granicą
Efekt przeliczenia sprawozdań finansowych zagranicznych spółek Grupy na PLN w ramach procedur konsolidacyjnych.

Zyski zatrzymane obejmują:


7.2.7.1. Kapitał podstawowy

  31/12/2016 31/12/2015
Kapitał zakładowy 535 535
Korekta z tytułu przeszacowania kapitału zakładowego 523 523
  1 058 1 058

Kapitał zakładowy Polskiego Koncernu Naftowego ORLEN S.A.  zgodnie z Krajowym Rejestrem Sądowym wynosi na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku 535 mln PLN i podzielony jest na 427 709 061 akcji zwykłych o wartości nominalnej 1,25 PLN każda. 

Liczba wyemitowanych akcji
Seria A Seria B Seria C Seria D Razem
336 000 000 6 971 496 77 205 641 7 531 924 427 709 061

Każda nowa emisja akcji w Polsce jest oznaczana jako kolejna seria. Akcje wszystkich powyższych serii mają takie same prawa.

Struktura akcjonariatu

  Liczba akcji / głosów Wartość nominalna akcji (w PLN) Udział w kapitale podstawowym
Skarb Państwa 117 710 196 147 137 745 27,52%
Nationale-Nederlanden OFE* 35 590 112 44 487 640 8,32%
Aviva OFE* 30 000 000 37 500 000 7,01%
Pozostali 244 408 753 305 510 941 57,15%
  427 709 061 534 636 326 100,00%

* Akcjonariusze posiadający bezpośrednio lub pośrednio poprzez podmioty zależne co najmniej 5% ogólnej liczby głosów na Nadzwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy PKN ORLEN S.A. z dnia 24 stycznia 2017 roku.

7.2.7.2. Kapitał z emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej

  31/12/2016 31/12/2015
Kapitał z emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej 1 058 1 058
Korekta z tytułu przeszacowania kapitału z emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej 169 169
  1 227 1 227
 

7.2.7.3. Kapitał z tytułu stosowania rachunkowości zabezpieczeń

  2016 2015
Stan na początek okresu (80) (1 319)
   wartość brutto (99) (1 629)
   podatek odroczony 19 310
Składniki innych całkowitych dochodów (396) 1 530
 rozliczenie instrumentów zabezpieczających brutto, w tym: 129 1 623
   przychody ze sprzedaży (67) (226)
   koszt własny sprzedaży 105 (120)
 zapasy 31 1 999
 wycena instrumentów zabezpieczających brutto (586) (93)
rozliczenie instrumentów - brak pozycji zabezpieczanej 61 -
Podatek odroczony od rozliczenia i wyceny instrumentów zabezpieczających 75 (291)
Składniki innych całkowitych dochodów przypadające na akcjonariuszy/udziałowców niekontrolujących 46 -
  (355) (80)
   wartość brutto 440 (99)
   podatek odroczony 85 19

W dniu 30 czerwca 2016 roku, dokonano spłaty transzy kredytu, w przypadku którego stosowano rachunkowość zabezpieczeń przepływów odsetkowych. W związku z tym dalsza wycena instrumentów ujmowana jest w wyniku finansowym, zaś część efektywna wyceny na dzień spłaty została zatrzymana na kapitale w kwocie (106) mln PLN. W momencie wystąpienia oczekiwanych przepływów pieniężnych, kwota ta zostanie rozliczona jako korekta kosztów odsetkowych. 

7.2.7.4. Zyski zatrzymane

  31/12/2016 31/12/2015
Kapitał zapasowy 17 756 15 720
Pozostałe kapitały 884 884
Zyski i straty aktuarialne (19) (10)
Zysk netto okresu przypadający na akcjonariuszy jednostki dominującej 5 261 2 837
  23 882 19 431

7.2.7.5. Kapitał własny przypadający udziałom niekontrolującym

  31/12/2016 31/12/2015
Grupa Unipetrol 2 511 2 055
Pozostałe 11 16
  2 522 2 071

 

  31/12/2016 31/12/2015
Stan na początek okresu 2 071 1 615
Udział w zysku netto, w tym: 479 396
   Grupa Unipetrol 481 397
Udział w składnikach innych całkowitych dochodów 33 60
   kapitał z tytułu stosowania rachunkowości zabezpieczeń netto (46) -
   różnice kursowe z przeliczenia jednostek działających za granicą 79 60
Zmiana struktury udziału niekontrolującego (1) -
Wypłacone i zadeklarowane dywidendy (60) -
  2 522 2 071
 

 Skrócone informacje finansowe GRUPY UNIPETROL

  31/12/2016 31/12/2015
Aktywa trwałe 5 259 3 542
Aktywa obrotowe 5 965 5 034
   środki pieniężne 480 929
   pozostałe aktywa obrotowe 5 485 4 105
Aktywa razem 11 224 8 576
Kapitał własny 6 799 5 571
Zobowiązania długoterminowe 328 271
Zobowiązania krótkoterminowe w tym: 4 097 2 734
   zobowiązania z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe zobowiązania 3 762 2 476
   kredyty i pożyczki 3 -
Zobowiązania razem 4 425 3 005
Pasywa razem 11 224 8 576
Dług netto (477) (929)

 

  2016 2015
Przychody ze sprzedaży 14 179 16 669
Koszt własny sprzedaży, w tym: (13 438) (14 726)
   amortyzacja (316) (284)
Zysk brutto na sprzedaży 741 1 943
Koszty sprzedaży (401) (316)
Koszty ogólnego zarządu (237) (200)
Pozostałe przychody i koszty operacyjne netto, w tym: 1 512 (96)
   odwrócenie/utworzenie odpisów aktualizujących wartość rzeczowych aktywów trwałych i wartości niematerialnych 300 (111)
   kary, grzywny i odszkodowania 1 194 (15)
Zysk z działalności operacyjnej 1 615 1 331
Przychody i koszty finansowe netto 21 (7)
Zysk przed opodatkowaniem 1 636 1 324
Podatek dochodowy (337) (252)
Zysk netto 1 299 1 072
Składniki innych całkowitych dochodów 92 162
Całkowite dochody netto 1 391 1 234

W 2016 roku oraz w 2015 roku nie wystąpiły znaczące ograniczenia w jednostkach zależnych z istotnym udziałem niekontrolującym wynikające z umów kredytowych, wymogów regulacyjnych i innych ustaleń umownych, które ograniczałyby dostęp do aktywów oraz rozliczania zobowiązań Grupy. 

7.2.7.6. Propozycja podziału zysku Jednostki Dominującej za 2016 rok

Polityka dywidendowa Grupy zakłada stopniowe zwiększanie poziomu dywidendy na akcję z uwzględnieniem realizacji strategicznych celów finansowych oraz prognoz dotyczących sytuacji makroekonomicznej. Metoda ta nie wiąże dywidendy z zyskiem netto, który w obszarze działalności Grupy ORLEN podlega dużej zmienności i może zawierać elementy o charakterze niegotówkowym, takie jak przeszacowanie wartości aktywów, zapasów czy kredytów zniekształcając obraz bieżącej sytuacji finansowej Grupy.

Uwzględniając sytuację płynnościową i realizację strategicznych celów finansowych, Zarząd PKN ORLEN rekomenduje przeznaczenie  zysku netto PKN ORLEN za rok 2016 w kwocie 5 364 455 552,64 PLN w następujący  sposób: kwotę 1 283 127 183 PLN przeznaczyć na wypłatę dywidendy (3 PLN na 1 akcję), zaś pozostałą kwotę, tj. 4 081 328 369,64 PLN na kapitał zapasowy. Zarząd PKN ORLEN proponuje dzień 14 lipca 2017 roku jako dzień dywidendy oraz 4 sierpnia 2017 roku jako termin wypłaty dywidendy.  Rekomendacja Zarządu zostanie przedstawiona Zwyczajnemu Walnemu Zgromadzeniu PKN ORLEN, które podejmie ostateczną decyzję w tej kwestii.

7.2.7.7. Podział zysku za 2015 rok

Na podstawie art. 395 § 2 pkt. 2 Kodeksu spółek handlowych oraz § 7 ust. 7 pkt. 3 Statutu Jednostki Dominującej, Zwyczajne Walne Zgromadzenie PKN ORLEN S.A., w dniu 3 czerwca 2016 roku, po zapoznaniu się z wnioskiem Zarządu, postanowiło przeznaczyć zysk netto PKN ORLEN za rok 2015 w wysokości 1 047 519 491,84 PLN w następujący  sposób: kwotę 855 418 122 PLN przeznaczyć na wypłatę dywidendy (2 PLN na 1 akcję), zaś pozostałą kwotę, tj. 192 101 369,84  PLN na kapitał zapasowy.

7.2.8. Instrumenty wbudowane i zabezpieczające oraz pozostałe aktywa i zobowiązania

Instrumenty wbudowane i zabezpieczające oraz pozostałe aktywa

  Długoterminowe Krótkoterminowe Razem
  31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015
Instrumenty zabezpieczające przepływy pieniężne 66 135 92 797 158 932
   forwardy walutowe 12 45 32 78 44 123
   swapy towarowe 54 90 60 719 114 809
Instrumenty pochodne niewyznaczone dla celów rachunkowości zabezpieczeń - - 5 8 5 8
   forwardy walutowe - - 5 2 5 2
   swapy towarowe - - - 6 - 6
Wbudowane instrumenty pochodne - - - 1 - 1
   swapy walutowe - - - 1 - 1
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające 66 135 97 806 163 941
Pozostałe aktywa finansowe 33 12 152 168 185 180
   należności z tytułu rozliczonych instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne - - 149 159 149 159
   pozostałe 33 12 3 9 36 21
Pozostałe aktywa niefinansowe 244 242 - - 244 242
   nieruchomości inwestycyjne 97 103 - - 97 103
   prawa wieczystego użytkowania gruntów 107 99 - - 107 99
   aktywa finansowe dostępne do sprzedaży 40 40 - - 40 40
Pozostałe aktywa 277 254 152 168 429 422

Instrumenty wbudowane i zabezpieczające oraz pozostałe zobowiązania

  Długoterminowe Krótkoterminowe Razem
  31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015
Instrumenty zabezpieczające przepływy pieniężne 190 239 376 764 566 1 003
   forwardy walutowe 42 - 117 11 159 11
   swapy procentowe - 92 - - - 92
   swapy towarowe 28 48 228 753 256 801
   swapy walutowo - procentowe 120 99 31 - 151 99
Instrumenty pochodne niewyznaczone dla celów rachunkowości zabezpieczeń 90 - 25 1 115 1
   forwardy walutowe - - 4 1 4 1
   swapy towarowe - - 21 - 21 -
   swapy procentowe 90 - - - 90 -
Wbudowane instrumenty pochodne - - 2 2 2 2
   swapy walutowe - - 2 2 2 2
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające 280 239 403 767 683 1 006
Pozostałe zobowiązania finansowe 280 465 169 103 449 568
   zobowiązania z tytułu rozliczonych instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne - - 169 103 169 103
   zobowiązania inwestycyjne 111 300 - - 111 300
   leasing finansowy 141 140 - - 141 140
   pozostałe 28 25 - - 28 25
Pozostałe zobowiązania niefinansowe 9 8 145 200 154 208
   przychody przyszłych okresów 9 8 145 128 154 136
   zobowiązania bezpośrednio związane z aktywami zaklasyfikowanymi jako przeznaczone do sprzedaży - - - 72 - 72
Pozostałe zobowiązania 289 473 314 303 603 776

7.2.9. Rezerwy 

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Rezerwy
Rezerwy tworzy się w wysokości stanowiącej najbardziej właściwy szacunek nakładów niezbędnych do wypełnienia obowiązku obecnego na koniec okresu sprawozdawczego.

Ryzyko środowiskowe
Grupa tworzy rezerwę na przyszłe zobowiązania z tytułu kosztów rekultywacji skażonego środowiska gruntowo-wodnego lub eliminacji szkodliwych substancji w przypadku występowania prawnego lub zwyczajowo oczekiwanego obowiązku wykonania tych czynności. Wysokość rezerw podlega okresowej weryfikacji na podstawie ocen zanieczyszczenia obiektów. Zmiany wartości rezerwy zwiększają lub zmniejszają w bieżącym okresie wartość podlegającego rekultywacji składnika aktywów. W przypadku, gdy zmniejszenie rezerwy jest większe od wartości bilansowej składnika aktywów, kwotę tej nadwyżki ujmuje się w wyniku finansowym.

Nagrody jubileuszowe oraz świadczenia po okresie zatrudnienia
Zgodnie z obowiązującymi systemami wynagradzania pracownicy Grupy mają prawo do nagród jubileuszowych wypłacanych po przepracowaniu określonej liczby lat oraz odpraw emerytalnych i rentowych wypłacanych w momencie przejścia na emeryturę lub rentę. Wysokość powyższych nagród i odpraw zależy od stażu pracy oraz średniego wynagrodzenia pracownika.
Nagrody jubileuszowe zalicza się do innych długoterminowych świadczeń pracowniczych, natomiast odprawy emerytalne i rentowe zalicza się do programów określonych świadczeń po okresie zatrudnienia.
Rezerwy są szacowane przez niezależnego aktuariusza i przeszacowywane w przypadku wystąpienia istotnych przesłanek mających wpływ na ich wysokość z uwzględnieniem m.in. rotacji zatrudnienia i planowanego wzrostu wynagrodzeń.
Zyski i straty aktuarialne od świadczeń pracowniczych po okresie zatrudnienia ujmuje się w składnikach innych całkowitych dochodów a od pozostałych świadczeń pracowniczych, ujmuje się w wyniku finansowym.

Emisje CO2, certyfikaty energetyczne
Grupa tworzy rezerwę na szacowane koszty emisji CO2. w okresie sprawozdawczym, która jest ujmowana w ciężar kosztów działalności podstawowej (podatki i opłaty). Wartość rezerwy ustala się w oparciu o wartości posiadanych uprawnień z uwzględnieniem zasady FIFO, a w przypadku niedoboru uprawnień na podstawie cen zakupu uprawnień określonych w zawartych kontraktach terminowych lub rynkowych notowań uprawnień do emisji na dzień sprawozdawczy.
Grupa tworzy rezerwę na szacowaną ilość praw do energii i świadectw efektywności energetycznej do umorzenia w okresie sprawozdawczym, która jest ujmowana jako pomniejszenie przychodów ze sprzedaży energii.

Pozostałe rezerwy
Pozostałe rezerwy obejmują głównie rezerwy na toczące się postępowania sądowe i tworzone są na bazie wszystkich dostępnych informacji, w tym opinii niezależnych ekspertów. Grupa tworzy rezerwy w przypadku, gdy na koniec okresu sprawozdawczego na Grupie ciąży obowiązek wynikający ze zdarzeń przeszłych, który można wiarygodnie oszacować i gdy jest prawdopodobne, że wypełnienie tego obowiązku spowoduje konieczność wydatkowania środków zawierających w sobie korzyści ekonomiczne.


SZACUNKI


Tworzenie rezerw wymaga dokonania szacunków prawdopodobieństwa wypływu środków zawierających w sobie korzyści ekonomicznych oraz określenia wysokości stanowiącej najbardziej wiarygodny szacunek nakładów niezbędnych do wypełnienia obowiązku obecnego na koniec okresu sprawozdawczego. Rezerwy są tworzone, gdy prawdopodobieństwo wypływu środków zawierających w sobie korzyści ekonomiczne jest większe niż 50%.


  Długoterminowe Krótkoterminowe Razem
  31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015
Środowiskowa 570 450 38 39 608 489
Nagrody jubileuszowe i świadczenia po okresie zatrudnienia 212 217 33 36 245 253
Emisje CO₂, certyfikaty energetyczne - - 365 466 365 466
Pozostałe 46 43 230 208 276 251
  828 710 666 749 1 494 1 459
 

Zmiana stanu rezerw

  Rezerwa środowiskowa Rezerwa na nagrody jubileuszowe i świadczenia po okresie zatrudnienia Emisje CO₂, certyfikaty energetyczne Pozostałe rezerwy Razem
01/01/2016 489 253 466 251 1 459
Utworzenie 154 10 354 118 636
Odwrócenie (4) - (63) (140) (207)
Wykorzystanie (44) (20) (397) (61) (522)
Zbycie jednostki zależnej (8) - - - (8)
Różnice kursowe 21 2 5 108 136
  608 245 365 276 1 494
01/01/2015 451 284 343 279 1 357
Utworzenie 62 6 461 64 593
Odwrócenie (9) - 2 (24) (31)
Wykorzystanie (38) (37) (367) (56) (498)
Nabycie jednostki zależnej 27 - - - 27
Różnice kursowe (4) - 27 (12) 11
  489 253 466 251 1 459

 

  2016 2015
Zmiana stanu rezerw zaprezentowana w sprawozdaniu z sytuacji finansowej 35 102
Wykorzystanie rezerwy na emisje CO₂, certyfikaty energetyczne z roku poprzedniego 392 367
Kapitalizacja rezerwy środowiskowej (56) -
Różnice kursowe (28) 21
Pozostałe (13) (27)
Zmiana stanu rezerw w sprawozdaniu z przepływów pieniężnych 330 463

7.2.9.1. Rezerwa środowiskowa 

Grupa jest prawnie zobowiązana do usuwania zanieczyszczeń środowiska gruntowo-wodnego w obrębie zakładów produkcyjnych, stacji paliw, terminali paliw oraz baz magazynowych.
Zarząd dokonał szacunków rezerwy na ryzyko środowiskowe na podstawie analiz przygotowanych przez niezależnych ekspertów lub w oparciu o aktualne i przewidywane koszty usunięcia zanieczyszczeń.

W Republice Czeskiej, zobowiązania wynikające z zanieczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego powstałe przed datą prywatyzacji poszczególnych jednostek spoczywają na państwie czeskim. W przypadku zanieczyszczeń, powstałych po tej dacie, obowiązek taki spoczywa na spółkach Grupy.
W 2016 roku w związku z planowanym w 2017 roku zaprzestaniem produkcji chloru z wykorzystaniem elektrolizy rtęciowej w Spolana a.s.  Grupa Unipetrol utworzyła  rezerwę na szacunkowe koszty likwidacji zakładu  do produkcji chloru przy wykorzystaniu elektrolizy rtęciowej w kwocie  około 21 mln PLN.
Na dzień 31 grudnia 2016 roku saldo rezerwy na likwidację i koszty usunięcia zanieczyszczeń w obiekcie wyniosły 27 mln PLN przeliczone kursem z dnia 31 grudnia 2016 roku (co odpowiada 163 mln CZK).

Ponadto na etapie zagospodarowania i wydobycia złóż Grupa tworzy rezerwy na koszty likwidacji odwiertów i infrastruktury wspierającej.
Zwiększenie rezerwy wynika z aktualizacji szacunków wartości bieżącej kwot nakładów niezbędnych do wypełnienia istniejącego obowiązku na dzień sprawozdawczy.

7.2.9.2. Rezerwa na nagrody jubileuszowe i świadczenia po okresie zatrudnienia

Zmiana stanu zobowiązań z tytułu świadczeń pracowniczych

    Rezerwa na nagrody jubileuszowe Świadczenia po okresie zatrudnienia Razem
  NOTA 31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015
Stan na początek okresu   150 163 103 121 253 284
Koszty bieżącego zatrudnienia   6 7 3 3 9 10
Koszty odsetek   5 4 3 3 8 7
Zyski i straty aktuarialne, powstałe na skutek zmian założeń:   (16) 4 10 (4) (6) -
   demograficznych   (19) 2 3 2 (16) 4
   finansowych   (4) (7) (2) (7) (6) (14)
   pozostałych   7 9 9 1 16 10
Koszty przeszłego zatrudnienia   (4) (7) 5 (8) 1 (15)
Płatności w ramach programu   (15) (16) (4) (10) (19) (26)
Pozostałe   11 (5) (12) (2) (1) (7)
  7.2.9 137 150 108 103 245 253

Wartość księgowa zobowiązań z tytułu świadczeń pracowniczych na dzień 31 grudnia 2016 roku i 31 grudnia 2015 roku jest równa wartości bieżącej.

 

Zobowiązania z tytułu świadczeń pracowniczych w podziale na pracowników aktywnych i emerytów

  Pracownicy aktywni Emeryci Razem
  31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015
Polska 189 196 32 34 221 230
Czechy 17 14 - - 17 14
Litwa, Łotwa, Estonia 7 9 - - 7 9
  213 219 32 34 245 253

 

  Rezerwa na nagrody jubileuszowe Świadczenia po okresie zatrudnienia Razem
  31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015
Zobowiązania z tytułu świadczeń pracowniczych w podziale na obszary geograficzne            
Polska 132 147 89 83 221 230
Czechy 5 3 12 12 17 15
Litwa, Łotwa, Estonia - - 7 8 7 8
  137 150 108 103 245 253
Analiza zapadalności świadczeń pracowniczych            
do 1 roku 16 24 17 12 33 36
powyżej 1 do 5 lat 51 45 13 15 64 60
powyżej 5 lat 70 81 78 76 148 157
  137 150 108 103 245 253
Analiza płatności świadczeń pracowniczych            
do 1 roku 15 24 16 12 31 36
powyżej 1 do 5 lat 59 60 22 17 81 77
powyżej 5 lat 264 322 515 527 779 849
  338 406 553 556 891 962

Średni ważony okres obowiązywania zobowiązania dla świadczeń po okresie zatrudnienia w 2016 roku i w 2015 roku wyniósł odpowiednio: Polska 9 oraz 11 lat, Czechy 10 w obu latach i Litwa, Łotwa, Estonia 10 oraz 14 lat.

W 2016 roku wartość rezerwy na świadczenia pracownicze zmieniła się w efekcie aktualizacji założeń, w głównej mierze w zakresie stopy dyskonta i przewidywanej inflacji oraz zmiany wskaźnika planowanego wzrostu wynagrodzeń. Rezerwa na świadczenia pracownicze oszacowana na bazie założeń z roku 2015 byłaby niższa o (22) mln PLN.

Analiza wrażliwości na zmiany założeń aktuarialnych

Na dzień 31 grudnia 2016 roku Grupa przyjęła następujące założenia aktuarialne, które miały wpływ na wysokość rezerw aktuarialnych dla podmiotów polskich: stopa dyskonta: 3,5%, przewidywana inflacja: 1,3% w roku 2017, 1,5% w roku 2018, 2,5% w pozostałych latach, wskaźnik wzrostu wynagrodzeń: 0% w latach 2017-2018 oraz 2,5% w kolejnych latach. Dla podmiotów zagranicznych główny wpływ miała wysokość stóp dyskonta od 0,56% do 0,85%.
Grupa przeanalizowała wpływ zmiany założeń finansowych, demograficznych i ustaliła że efekty zmian wskaźników: wzrostu wynagrodzeń o +/- 1 p.p. , stopy dyskonta  finansowego o +/- 0,5 p.p. oraz wskaźnika rotacji pracowników o +/- 0,5 p.p. na terenie Polski, Czech oraz Litwy, Łotwy i Estonii są nie wyższe niż 8 mln PLN. W związku z tym Grupa odstąpiła od szczegółowej prezentacji.
Grupa realizuje płatności świadczeń pracowniczych z bieżących środków. Na dzień 31 grudnia 2016 roku w Grupie nie funkcjonowały programy finansowania i nie odprowadzano składek na finansowanie zobowiązań.

7.2.9.3. Rezerwa na emisje CO2, certyfikaty energetyczne

Rezerwa na emisje CO₂, certyfikaty energetyczne obejmuje głównie utworzenie rezerwy na szacowane w okresie sprawozdawczym koszty emisji CO2. Na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku wartość rezerwy z tego tytułu wyniosła odpowiednio 353 mln PLN oraz 440 mln PLN.

7.2.9.4. Pozostałe rezerwy

Na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień 31 grudnia 2015 roku pozostałe rezerwy obejmują głównie rezerwy na ryzyka niekorzystnych rozstrzygnięć toczących się procesów administracyjnych lub sądowych w kwocie odpowiednio 192 mln PLN oraz 170 mln PLN.

7.3. NOTY OBJAŚNIAJĄCE DO INSTRUMENTÓW FINANSOWYCH ORAZ RYZYKA FINANSOWEGO

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Instrumenty finansowe

Wycena aktywów i zobowiązań finansowych
W momencie początkowego ujęcia Grupa wycenia składnik aktywów lub zobowiązań finansowych według wartości godziwej  powiększonej, w przypadku składnika aktywów lub zobowiązania finansowego niekwalifikowanych jako wyceniane według wartości godziwej przez wynik finansowy (tj. przeznaczone do obrotu), o koszty transakcji, które mogą być bezpośrednio przypisane do nabycia lub emisji składnika aktywów finansowych lub zobowiązań finansowych. Grupa nie klasyfikuje instrumentów jako wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy przy początkowym ujęciu, tj. nie stosuje opcji wartości godziwej.
Na koniec okresu sprawozdawczego Grupa wycenia składnik aktywów lub zobowiązań finansowych według zamortyzowanego kosztu z zastosowaniem metody efektywnej stopy procentowej, z wyjątkiem instrumentów pochodnych, które są wyceniane według wartości godziwej.
Zyski i straty z tytułu zmian wartości godziwej instrumentów pochodnych, które nie spełniają zasad rachunkowości zabezpieczeń są odnoszone w zysk lub stratę okresu sprawozdawczego.

Rachunkowość zabezpieczeń
Instrumenty pochodne, wyznaczone jako instrumenty zabezpieczające, od których oczekuje się, że wynikające z nich przepływy pieniężne skompensują zmiany przepływów pieniężnych pozycji zabezpieczanej ujmuje się zgodnie z zasadami rachunkowości zabezpieczeń przepływów pieniężnych.
Grupa ocenia efektywność zabezpieczenia przepływów pieniężnych zarówno w momencie ustanowienia zabezpieczenia jak i w okresach późniejszych, co najmniej na koniec okresu sprawozdawczego. W przypadku stosowania rachunkowości zabezpieczeń przepływów pieniężnych, Grupa ujmuje w innych całkowitych dochodach część zysków lub strat związanych z instrumentem zabezpieczającym, która stanowi efektywne zabezpieczenie, natomiast nieefektywną część ujmuje w wyniku finansowym.
Do oceny efektywności zabezpieczenia Grupa wykorzystuje metody statystyczne, w tym w szczególności analizę regresji.
Jeśli zabezpieczana planowana transakcja skutkuje ujęciem składnika aktywów finansowych lub zobowiązania finansowego, związane z nią zyski lub straty, które były ujęte w innych całkowitych dochodach, przenosi się do zysku lub straty okresu sprawozdawczego w tym samym okresie albo w okresach, w których nabyty składnik aktywów lub przyjęte zobowiązanie mają wpływ na zysk lub stratę.
Jednakże, jeśli Grupa oczekuje, że całość lub część strat ujętych w innych całkowitych dochodach nie będzie odzyskana w przyszłych okresach ujmuje w zysku lub stracie kwotę, co do której oczekuje się, że nie będzie odzyskana.
Jeśli zabezpieczenie planowanej transakcji skutkuje ujęciem składnika aktywów niefinansowych lub zobowiązania niefinansowego, albo planowana transakcja związana ze składnikiem aktywów niefinansowych lub zobowiązaniem niefinansowym staje się uprawdopodobnionym przyszłym zobowiązaniem, Grupa wyłącza związane z tym zyski lub straty, które były ujęte w innych całkowitych dochodach i włącza je do początkowego kosztu nabycia lub do innej wartości księgowej składnika aktywów lub zobowiązania. Jeśli zabezpieczenie planowanej transakcji skutkuje ujęciem przychodów ze sprzedaży wyrobów, towarów, materiałów lub usług, Grupa wyłącza związane z tym zyski lub straty, które były ujęte w innych całkowitych dochodach i koryguje powyższe przychody.

Ustalanie wartości godziwej
Grupa wykorzystuje w maksymalnym stopniu obserwowalne dane wejściowe i w minimalnym stopniu uwzględnia nieobserwowalne dane wejściowe, aby osiągnąć cel wyceny wartości godziwej, którym jest oszacowanie ceny, która zostałaby osiągnięta w transakcji przeprowadzonej na zwykłych warunkach przeniesienia zobowiązania lub instrumentu kapitałowego między uczestnikami rynku na dzień wyceny i w aktualnych warunkach rynkowych.
Grupa wycenia instrumenty pochodne w wartości godziwej przy zastosowaniu modeli wyceny instrumentów finansowych, wykorzystując ogólnie dostępne kursy walutowe, stopy procentowe, krzywe forward i zmienności dla walut i towarów pochodzące z aktywnych rynków.
Wartość godziwa instrumentów pochodnych ustalana jest w oparciu o zdyskontowane przyszłe przepływy z tytułu zawartych transakcji kalkulowane w oparciu o różnicę między ceną terminową a transakcyjną.
Terminowych kursów wymiany walut nie modeluje się jako osobnego czynnika ryzyka, ale wyprowadza z kursu spot i odpowiedniej terminowej stopy procentowej dla waluty obcej w stosunku do PLN.
Instrumenty pochodne wykazywane są jako aktywa w przypadku gdy ich wycena jest dodatnia oraz jako zobowiązania w przypadku wyceny ujemnej.


PROFESJONALNY OSĄD


Instrumenty finansowe
Zarząd dokonuje osądu w zakresie klasyfikacji instrumentów finansowych, oceny charakteru i zakresu ryzyka związanego z instrumentami finansowymi oraz zastosowania rachunkowości zabezpieczeń przepływów pieniężnych. Instrumenty finansowe klasyfikuje się do poszczególnych kategorii w zależności od celu ich nabycia oraz charakteru nabywanych walorów.


7.3.1. Kategorie i klasy instrumentów finansowych

Klasy instrumentów finansowych NOTA 31/12/2016 31/12/2015 Kategorie instrumentów finansowych
AKTYWA        
Akcje/udziały nienotowane 7.2.8 40 40 Dostępne do sprzedaży
Instrumenty wbudowane i pochodne niewyznaczone dla celów rachunkowości zabezpieczeń 7.2.8 5 9 Wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy
Instrumenty zabezpieczające 7.2.8 158 932 Instrumenty finansowe zabezpieczające
    12 699 7 949 Pożyczki i należności
Dostawy i usługi 7.2.5.2 7 161 5 397 Pożyczki i należności
Środki pieniężne i ich ekwiwalenty   5 072 2 348 Pożyczki i należności
Należności z tytułu rozliczonych instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne 7.2.8 149 159 Pożyczki i należności
Pozostałe 7.2.5.2
7.2.8
317 45 Pożyczki i należności
    12 902 8 930  
ZOBOWIĄZANIA        
Instrumenty wbudowane i pochodne niewyznaczone dla celów rachunkowości zabezpieczeń 7.2.8 117 3 Wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy
Instrumenty zabezpieczające 7.2.8 566 1 003 Instrumenty finansowe zabezpieczające
Leasing finansowy 7.2.5.3
7.2.8
170 166 Wyłączone z zakresu MSR 39
    17 803 16 699 Wyceniane według zamortyzowanego kosztu
Kredyty 7.2.6.1.1 939 5 000 Wyceniane według zamortyzowanego kosztu
Pożyczki 7.2.6.1 1 3 Wyceniane według zamortyzowanego kosztu
Obligacje 7.2.6.1.2 7 495 4 155 Wyceniane według zamortyzowanego kosztu
Dostawy i usługi 7.2.5.3 7 549 5 430 Wyceniane według zamortyzowanego kosztu
Zobowiązania inwestycyjne 7.2.5.3
7.2.8
1 509 1 808 Wyceniane według zamortyzowanego kosztu
Zobowiązania z tytułu rozliczonych instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne 7.2.8 169 103 Wyceniane według zamortyzowanego kosztu
Pozostałe 7.2.5.3
7.2.8
141 200 Wyceniane według zamortyzowanego kosztu
    18 656 17 871  

7.3.2. Pozycje przychodów, kosztów, zysków i strat w skonsolidowanym sprawozdaniu z zysków lub strat i innych całkowitych dochodów

  NOTA 2016 2015 Kategorie instrumentów finansowych
Przychody finansowe z tytułu odsetek 7.1.6.1 59 82 Pożyczki i należności
Koszty finansowe z tytułu odsetek 7.1.6.2 (216) (205)  
    (211) (194) Wyceniane według zamortyzowanego kosztu
    4 (4) Instrumenty finansowe zabezpieczające (część nieefektywna)
    (9) (7) Wyłączone z zakresu MSR 39
Utworzenie/odwrócenie odpisów aktualizujących należności   (12) (27) Pożyczki i należności
   pozostałe przychody/koszty operacyjne 7.1.4
7.1.5
(12) (30) Pożyczki i należności
   przychody/koszty finansowe 7.1.6.1
7.1.6.2
- 3 Pożyczki i należności
Zyski/(Straty) z tytułu instrumentów finansowych   (484) (518)  
    209 186 Pożyczki i należności
    (756) (529) Wyceniane według zamortyzowanego kosztu
    48 (175) Wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy
    10 (2) Instrumenty finansowe zabezpieczające (część nieefektywna)
    5 2 Dostępne do sprzedaży
    (653) (668)  
pozostałe, niepodlegające MSSF 7   (4) (4)  

7.3.3. Ustalanie wartości godziwej

31/12/2016

        Hierarchia wartości godziwej
  NOTA Wartość księgowa Wartość godziwa Poziom 1 Poziom 2
Aktywa finansowe          
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające 7.2.8 163 163 - 163
    163 163 - 163
Zobowiązania finansowe          
Kredyty 7.2.6.1.1 939 941 - 941
Pożyczki 7.2.6.1 1 1 - 1
Obligacje 7.2.6.1.2 7 495 7 811 7 811 -
Leasing finansowy 7.2.5.3
7.2.8
170 182 - 182
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające 7.2.8 683 683 - 683
    9 288 9 618 7 811 1 807
 

31/12/2015 

        Hierarchia wartości godziwej
  NOTA Wartość księgowa Wartość godziwa Poziom 1 Poziom 2
Aktywa finansowe          
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające 7.2.8 941 941 - 941
    941 941 - 941
Zobowiązania finansowe          
Kredyty 7.2.6.1.1 5 000 5 003 - 5 003
Pożyczki 7.2.6.1 3 3 - 3
Obligacje 7.2.6.1.2 4 155 4 193 4 193 -
Leasing finansowy 7.2.5.3
7.2.8
166 180 - 180
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające 7.2.8 1 006 1 006 - 1 006
    10 330 10 385 4 193 6 192

Dla pozostałych klas aktywów i zobowiązań finansowych wartość godziwa odpowiada ich wartości księgowej.

7.3.3.1. Metody wyceny do wartości godziwej (hierarchia wartości godziwej)

Zobowiązania finansowe z tytułu kredytów, obligacji, leasingu finansowego oraz zobowiązania i należności z tytułu pożyczek wyceniane są do wartości godziwej przy zastosowaniu metody zdyskontowanych przepływów pieniężnych. Stopy dyskontowe ustalane są na podstawie rynkowych stóp na bazie kwotowań 1–miesięcznych, 3–miesięcznych i 6–miesięcznych powiększonych o marże właściwe dla poszczególnych instrumentów finansowych.
Na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień 31 grudnia 2015 roku Grupa posiadała nienotowane akcje/udziały w spółkach, dla których nie istnieją aktywne rynki ani nie odnotowano porównywalnych transakcji na tego typu walorach a więc nie było możliwe wiarygodne ustalenie wartości godziwej. Wartości akcji i udziałów tych spółek ujęte zostały w skonsolidowanym sprawozdaniu z sytuacji finansowej na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku w kwocie 40 mln PLN według ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu utraty wartości. Na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku Grupa nie zamierzała zbyć instrumentów finansowych zakwalifikowanych jako dostępne do sprzedaży, dla których nie jest możliwe ustalenie wartości godziwej.
W okresie sprawozdawczym i w okresie porównawczym w Grupie nie wystąpiły przesunięcia pomiędzy Poziomami 1 i 2 hierarchii wartości godziwej.

7.3.4. Rachunkowość zabezpieczeń

Wartość księgowa netto instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne

  NOTA 31/12/2016 31/12/2015  
Rodzaj instrumentu/rodzaj ryzyka       Strategie zabezpieczające
forwardy walutowe/ryzyko zmian kursów walutowych   (115) 112 działalność operacyjną i inwestycyjną; sprzedaż produktów oraz zakup ropy naftowej;
swapy towarowe/ryzyko towarowe   (142) 8 zapasy operacyjne, marżę rafineryjną, niedopasowanie czasowe występujące przy zakupach ropy, ryzyko cen ropy na transakcjach arbitrażu cash&carry, oferty dla których formuły cenowe oparte są na stałej cenie;
swapy walutowo - procentowe/ryzyko zmian stóp procentowych   (151) (99) płatności odsetkowe;
swapy procentowe/ryzyko zmian stóp procentowych   - (92) płatności odsetkowe
  7.2.8 (408) (71)  
 

Planowana data realizacji zabezpieczanego przepływu pieniężnego, która zostanie ujęta w zysku lub stracie

  31/12/2016 31/12/2015
Ekspozycja walutowa operacyjna 2017-2018 2016-2018
Ekspozycja walutowa finansowa 2017 2016-2017
Ekspozycja na stopę procentową 2017-2019 2016-2020
Ekspozycja na ryzyko towarowe 2017-2018 2016-2017

7.3.5. Identyfikacja ryzyka

Zarządzanie ryzykiem skupia się głównie na nieprzewidywalności rynków i ma na celu minimalizowanie potencjalnych niekorzystnych wpływów na wyniki finansowe Grupy.

Rodzaj ryzyka Ekspozycja Pomiar ryzyka Zarządzanie/Zabezpieczanie
Towarowe - ryzyko zmian marż na sprzedawanych produktach rafineryjnych i petrochemicznych oraz zmian wysokości dyferencjału Brent/Ural;
- ryzyko zmian cen ropy naftowej i produktów związane z niedopasowaniem czasowym;
- ryzyko zmian cen uprawnień do emisji CO₂;
- ryzyko zmian cen ropy naftowej i produktów rafineryjnych związane z obowiązkiem utrzymywania zapasów obowiązkowych ropy i paliw;
- ryzyko cen towarów na transakcjach arbitrażu cash & carry polegających na zakupie na zapas ropy naftowej lub produktów celem ich sprzedaży lub przerobu w późniejszym terminie
W oparciu o planowane przepływy pieniężne. Polityka zarządzania ryzykiem rynkowym oraz strategie zabezpieczające, które określają zasady pomiaru poszczególnych ekspozycji, parametry i horyzont czasowy zabezpieczania danego ryzyka oraz stosowane instrumenty zabezpieczające.
Zmian kursów walutowych - ekonomiczna ekspozycja walutowa wynikająca z wpływów pomniejszonych o wydatki indeksowane do lub denominowane w walucie innej niż waluta funkcjonalna;
- ekspozycja walutowa wynikająca z inwestycji bądź uprawdopodobnionych zobowiązań i należności w walutach obcych; - bilansowa ekspozycja walutowa wynikająca z denominowanych w walutach obcych aktywów i pasywów
W oparciu o planowane przepływy pieniężne. W oparciu o analizy pozycji bilansowych. Polityka zarządzania ryzykiem rynkowym oraz strategie zabezpieczające, które określają zasady pomiaru poszczególnych ekspozycji, parametry i horyzont czasowy zabezpieczania danego ryzyka oraz stosowane instrumenty zabezpieczające.
Zmian stóp procentowych Ekspozycja wynikająca z posiadanych aktywów oraz pasywów, dla których przychody oraz koszty odsetkowe uzależnione są od zmiennych stóp procentowych. W oparciu o udział w całości zadłużenia brutto pozycji, dla których koszty odsetkowe są uzależnione od zmiennych stóp procentowych. Polityka zarządzania ryzykiem rynkowym oraz strategie zabezpieczające, które określają zasady pomiaru poszczególnych ekspozycji, parametry i horyzont czasowy zabezpieczania danego ryzyka oraz stosowane instrumenty zabezpieczające.
Płynności Ryzyko nieprzewidzianego niedoboru środków pieniężnych lub braku dostępu do źródeł finansowania zarówno w horyzoncie krótko jak i długoterminowego kredytowania, prowadzące do przejściowej lub trwałej utraty zdolności do regulowania zobowiązań finansowych lub narzucające konieczność pozyskania finansowania na niekorzystnych warunkach. W oparciu o planowane przepływy pieniężne w horyzoncie krótko i długoterminowym. Polityka zarządzania płynnością krótkoterminową, która określa zasady raportowania i konsolidacji płynności PKN ORLEN i spółek Grupy ORLEN. Grupa prowadzi politykę dywersyfikacji źródeł finansowania oraz wykorzystuje zróżnicowane narzędzia dla efektywnego zarządzania płynnością.
Utraty środków
pieniężnych i lokat
Ryzyko upadłości banków krajowych lub zagranicznych, na rachunkach których są przetrzymywane lub w których lokowane są krótkoterminowo środki pieniężne. Krótkoterminowa ocena wiarygodności kredytowej (rating) banku. Zarządzanie w oparciu o zasady zarządzania nadwyżkami pieniężnymi, które określają możliwości przyznawania limitów dla poszczególnych banków ustalanych na podstawie m in. ratingów inwestycyjnych oraz danych sprawozdawczych.
Kredytowe Ryzyko nieuregulowania przez kontrahentów należności za dostarczone produkty i usługi. Ryzyko kredytowe związane jest także z wiarygodnością kredytową klientów, z którymi zawierane są transakcje sprzedaży. Analiza wiarygodności i wypłacalności kontrahentów. Zarządzanie w oparciu o przyjęte procedury i politykę w zakresie zarządzania kredytem kupieckim i windykacją.

Grupa ORLEN stosuje spójne zasady zabezpieczania ryzyka finansowego w oparciu o politykę i strategie zarządzania ryzykiem rynkowym pod nadzorem Komitetu Ryzyka Finansowego, Zarządu i Rady Nadzorczej.

7.3.5.1. Ryzyko towarowe

Wpływ instrumentów zabezpieczających ryzyko towarowe na sprawozdanie finansowe Grupy

Rodzaj zabezpieczonego surowca/produktu Jednostka miary 31/12/2016 31/12/2015
Ropa naftowa bbl 16 574 715 9 160 200
Gaz gj 7 300 000 15 000
Pozostałe t 400 710 1 351 801

Wartość księgowa netto instrumentów zabezpieczających ryzyka towarowe na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku wyniosła odpowiednio (142) mln PLN oraz 8 mln PLN.

Analiza wrażliwości na zmiany cen produktów i surowców

Analiza wpływu zmiany wartości księgowej instrumentów finansowych na kapitał z tytułu stosowania rachunkowości zabezpieczeń w związku z hipotetyczną zmianą cen produktów i surowców:

  2016 2016 2015 2015
  Wzrost cen Wpływ łączny Wzrost cen Wpływ łączny
Ropa naftowa USD/bbl;CAD/bbl 45% (817) 19% (92)
Olej napędowy USD/t 42% (28) 17% (38)
Benzyna USD/t 41% (8) 21% (62)
Nafta USD/t - - 21% (9)
Olej opałowy USD/t 53% 33 20% 11
Paliwo lotnicze JET USD/t - - 16% 4
Gaz CAD/Gj 42% (31) - -
    (851)   (186)

Przy spadku cen odpowiednio w 2016 roku i w 2015 roku o ten sam procent analiza wrażliwości przyjmuje wartości z przeciwnym znakiem w porównaniu z zaprezentowanymi w powyższej tabeli.

Przyjęte w analizach wrażliwości instrumentów zabezpieczających ryzyka towarowe odchylenia cen ropy naftowej i produktów skalkulowano na podstawie ich zmienności oraz dostępnych prognoz analityków.
Wpływ zmian cen zaprezentowano w skali roku.
W przypadku instrumentów pochodnych zbadano wpływ zmian cen ropy naftowej i produktów na wartość godziwą przy niezmiennym poziomie kursów walut.

 

7.3.5.2. Ryzyko zmian kursów walutowych

Struktura walutowa instrumentów finansowych na dzień 31 grudnia 2016 roku

Klasy instrumentów finansowych EUR USD CZK CAD Pozostałe waluty
po przeliczeniu na PLN
Razem
po przeliczeniu na PLN
Aktywa finansowe            
Dostawy i usługi 466 150 6 337 15 18 3 790
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające 4 31 - 5 - 163
Środki pieniężne i ich ekwiwalenty 679 76 2 657 - 19 3 775
Należności z tytułu rozliczonych instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne - 36 - - - 149
Pozostałe 4 1 182 8 - 75
  1 153 294 9 176 28 37 7 952
Zobowiązania finansowe            
Kredyty 16 - - 36 - 181
Obligacje 1 238 - - - - 5 478
Dostawy i usługi 333 1 069 2 650 4 4 6 390
Zobowiązania inwestycyjne 146 9 839 26 - 901
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające 76 77 - 8 - 683
Zobowiązania z tytułu rozliczonych instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne - 40 - - - 169
Pozostałe 1 1 232 - - 47
  1 810 1 196 3 721 74 4 13 849
 

Struktura walutowa instrumentów finansowych na dzień 31 grudnia 2015 roku

Klasy instrumentów finansowych EUR USD CZK CAD Pozostałe waluty
po przeliczeniu na PLN
Razem
po przeliczeniu na PLN
Aktywa finansowe            
Dostawy i usługi 396 91 5 487 17 17 2 973
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające 19 218 30 2 - 941
Środki pieniężne i ich ekwiwalenty 53 68 5 689 - - 1 388
Należności z tytułu rozliczonych instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne - 41 - - - 159
Pozostałe 3 2 38 3 - 35
  471 420 11 244 22 17 5 496
Zobowiązania finansowe            
Kredyty 671 155 - 200 - 4 025
Obligacje 502 - - - - 2 138
Dostawy i usługi 248 570 3 151 17 - 3 826
Zobowiązania inwestycyjne 193 19 933 30 - 1 129
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające 44 210 - - - 1 006
Zobowiązania z tytułu rozliczonych instrumentów zabezpieczających przepływy pieniężne - 26 - - - 103
Pozostałe 6 8 371 - - 115
  1 664 988 4 455 247 - 12 342
 

Analiza wrażliwości na zmiany kursów walutowych

  EUR/PLN USD/PLN CZK/PLN CAD/PLN Razem
  2016 2015 2016 2015 2016 2015 2016 2015 2016 2015
odchylenie kursów +15%
Wpływ na wynik przed opodatkowaniem (A) (423) (758) (339) (196) (68) (142) (18) (12) (847) (1 108)
Wpływ na kapitał z tytułu stosowania rachunkowości zabezpieczeń (B) (1 863) (574) (146) 2 - - (97) - (2 106) (572)
Wpływ na kapitał z tytułu różnic kursowych z przeliczenia jednostek podporządkowanych ( C ) 14 6 (63) 10 136 168 - (83) 87 101
Wpływ łączny (A+B+C) (2 272) (1 326) (548) (184) 68 26 (114) (95) (2 866) (1 579)
Wrażliwość inwestycji netto w podmioty zagraniczne z uwzględnieniem rachunkowości zabezpieczeń (D) 93 72 274 207 1 019 836 274 246 1 660 1 361
Łączny wpływ na rachunek zysków lub strat i inne całkowite dochody (A+B+D) (2 193) (1 260) (211) 13 951 694 160 234 (1 293) (319)

Przy odchyleniu kursów walutowych o (-)15% analiza wrażliwości przyjmuje identyczne wartości jak w powyższej tabeli tylko ze znakiem przeciwnym.
Powyższe odchylenia kursów skalkulowano na podstawie średnich zmienności poszczególnych kursów walut i prognoz analityków.
Wpływ odchyleń kursów walut na wartość godziwą instrumentów pochodnych oszacowano przy niezmiennych poziomach stóp procentowych.

7.3.5.3. Ryzyko zmian stóp procentowych

Struktura instrumentów finansowych narażonych na ryzyko zmiany stóp procentowych na dzień 31 grudnia 2016 roku

Klasy instrumentów finansowych   WIBOR EURIBOR LIBOR USD LIBOR CAD Razem
  NOTA          
Aktywa finansowe            
Instrumenty zabezpieczające 7.2.8 - 18 130 15 163
    - 18 130 15 163
Zobowiązania finansowe            
Kredyty 7.2.6.1.1 758 71 - 110 939
Pożyczki 7.2.6.1 1 - - - 1
Obligacje 7.2.6.1.2 1 916 - - - 1 916
Instrumenty zabezpieczające 7.2.8 151* 334* 321 26 681**
    2 826 405 321 136 3 537**

*W pozycji zobowiązania finansowe - instrumenty zabezpieczające, ujęto swapy walutowo-procentowe (CIRS -  cross interest rate swaps) wycenione na kwotę 151 mln PLN, które są wrażliwe zarówno na zmiany stóp procentowych WIBOR i EURIBOR
**Pozycja razem uwzględnia wycenę CIRS w kwocie 151 mln PLN

Struktura instrumentów finansowych narażonych na ryzyko zmiany stóp procentowych na dzień 31 grudnia 2015 roku

Klasy instrumentów finansowych   WIBOR EURIBOR LIBOR USD PRIBOR LIBOR CAD Razem
  NOTA            
Aktywa finansowe              
Instrumenty zabezpieczające 7.2.8 - 80 849 5 6 940
    - 80 849 5 6 940
Zobowiązania finansowe              
Kredyty 7.2.6.1.1 975 2 859 605 - 561 5 000
Pożyczki 7.2.6.1 3 - - - - 3
Obligacje 7.2.6.1.2 1 916 - - - - 1 916
Instrumenty zabezpieczające 7.2.8 99* 186* 818 - - 1 004**
    2 993 3 045 1 423 - 561 7 923**

*W pozycji zobowiązania finansowe - instrumenty zabezpieczające, ujeto swapy walutowo-procentowe (CIRS -  cross interest rate swaps) wycenione na kwotę 99 mln PLN, które są wrażliwe zarówno na zmiany stóp procentowych WIBOR i EURIBOR
**Pozycja razem uwzględnia wycenę CIRS w kwocie 99 mln PLN

 

Analiza wrażliwości na zmiany stóp procentowych

Stopa procentowa Założone odchylenia Wpływ na wynik przed opodatkowaniem Wpływ na kapitał z tytułu stosowania rachunkowości zabezpieczeń Razem
  31/12/2016 31/12/2015 2016 2015 2016 2015 2016 2015
WIBOR +0,5p.p. +0,5p.p. (13) (14) 13 (44) - (58)
LIBOR USD +0,5p.p. +0,5p.p. 11 (3) - 13 11 10
EURIBOR +0,5p.p. +0,5p.p. 24 (14) 3 95 27 81
      22 (31) 16 64 38 33
WIBOR -0,5p.p. -0,5p.p. 13 14 (13) 45 - 59
LIBOR USD -0,5p.p. - (11) - - - (11) -
EURIBOR -0,5p.p. - (24) - - - (24) -
      (22) 14 (13) 45 (35) 59

Powyższe odchylenia stóp procentowych skalkulowano na podstawie obserwacji średnich wahań stóp procentowych.
Grupa na koniec 2016 roku oraz 2015 roku nie uwzględniła w analizie wrażliwości zmian stóp PRIBOR oraz LIBOR CAD ze względu na ich nieistotny wpływ.
Niski poziom stóp procentowych EURIBOR i LIBOR USD na koniec 2015 roku oraz prognozy rynkowe na kolejne okresy spowodowały, że Grupa nie uwzględniała w analizie wrażliwości wariantu dalszego obniżenia tych stóp procentowych. Wpływ zmian stóp procentowych zaprezentowano w skali rocznej.
W przypadku instrumentów pochodnych w analizie wrażliwości na ryzyko zmian stóp procentowych zastosowano przesunięcie krzywej stóp procentowych o potencjalnie możliwą zmianę referencyjnych stóp procentowych, przy założeniu niezmienności innych czynników ryzyka.

7.3.5.4. Ryzyko płynności i kredytowe

Ryzyko płynności

Analiza wymagalności zobowiązań finansowych na dzień 31 grudnia 2016 roku

    do 1 roku powyżej 1 do 3 lat powyżej 3 do 5 lat powyżej 5 lat Razem Wartość księgowa
  NOTA            
Kredyty - wartość niezdyskontowana 7.2.6.1.1 288 204 194 358 1 044 939
Obligacje 7.2.6.1.2 761 1 264 103 5 479 7 607 7 495
o zmiennym oprocentowaniu – wartość niezdyskontowana   756 1 254 - - 2 010 1 916
o stałym oprocentowaniu – wartość niezdyskontowana   5 10 103 5 479 5 597 5 579
Dostawy i usługi 7.2.5.3 7 549 - - - 7 549 7 549
Zobowiązania inwestycyjne 7.2.5.3
7.2.8
1 398 14 14 83 1 509 1 509
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające – wartość niezdyskontowana 7.2.8 421 189 13 - 623 683
   wymiana środków pieniężnych brutto, w tym:   114 66 - - 180 244
    forwardy walutowe 7.2.8 87 - - - 87 91
    swapy walutowo - procentowe 7.2.8 25 66 - - 91 151
   wymiana środków pieniężnych netto   307 123 13 - 443 439
    forwardy walutowe 7.2.8 30 44 - - 74 72
    swapy procentowe 7.2.8 27 50 13 - 90 90
    swapy towarowe 7.2.8 250 29 - - 279 277
Pozostałe 7.2.5.3
7.2.8
340 36 24 81 481 481
    10 757 1 707 348 6 001 18 813 18 656
 

Analiza wymagalności zobowiązań finansowych na dzień 31 grudnia 2015 roku

    do 1 roku powyżej 1 do 3 lat powyżej 3 do 5 lat powyżej 5 lat Razem Wartość księgowa
  NOTA            
Kredyty - wartość niezdyskontowana 7.2.6.1.1 1 053 1 019 2 720 435 5 227 5 000
Obligacje 7.2.6.1.2 68 1 003 1 125 2 138 4 334 4 155
o zmiennym oprocentowaniu – wartość niezdyskontowana   63 993 1 017 - 2 073 1 916
o stałym oprocentowaniu – wartość niezdyskontowana   5 10 108 2 138 2 261 2 239
Dostawy i usługi 7.2.5.3 5 430 - - - 5 430 5 430
Zobowiązania inwestycyjne 7.2.5.3
7.2.8
1 508 196 14 90 1 808 1 808
Instrumenty wbudowane i zabezpieczające – wartość niezdyskontowana 7.2.8 693 205 34 - 932 1 006
   wymiana środków pieniężnych brutto, w tym:   5 8 14 - 27 107
    swapy walutowo - procentowe 7.2.8 (2) 8 14 - 20 99
   wymiana środków pieniężnych netto, w tym:   688 197 20 - 905 899
    swapy towarowe 7.2.8 655 151 - - 806 801
Pozostałe 7.2.5.3
7.2.8
306 63 21 82 472 472
    9 058 2 486 3 914 2 745 18 203 17 871

Na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień 31 grudnia 2015 roku maksymalne możliwe zadłużenie z tytułu zawartych umów kredytowych wynosiło odpowiednio 12 728 mln PLN i 13 916 mln PLN. Do wykorzystania na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień 31 grudnia 2015 roku pozostało odpowiednio 11 110 mln PLN i 8 441 mln PLN.

Kwota gwarancji dotyczących zobowiązań wobec osób trzecich wystawionych w toku bieżącej działalności na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień
31 grudnia 2015 roku wyniosła odpowiednio 488 mln PLN oraz 458 mln PLN. Dotyczyły one głównie: gwarancji cywilnoprawnych związanych z zabezpieczeniem  należytego wykonania umów, oraz gwarancji publicznoprawnych wynikających z przepisów powszechnie obowiązujących zabezpieczających prawidłowość prowadzenia działalności koncesjonowanych w sektorze paliw ciekłych i wynikających z tej działalności  należności podatkowych, celnych itp.
Ponadto udzielone w Grupie poręczenia i gwarancje jednostkom zależnym na rzecz podmiotów trzecich wyniosły na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień
31 grudnia 2015 roku odpowiednio 12 437 mln PLN oraz 6 836 mln PLN. Dotyczyły one głównie zabezpieczenia przyszłych zobowiązań spółki ORLEN Capital wynikających z tytułu emisji euroobligacji oraz terminowego regulowania zobowiązań przez jednostki zależne.
W oparciu o analizy i prognozy Grupa określiła na koniec okresu sprawozdawczego prawdopodobieństwo zapłaty tych kwot jako niskie.

Ryzyko kredytowe

Grupa na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku otrzymała gwarancje bankowe i ubezpieczeniowe w wysokości odpowiednio 2 520 mln PLN oraz 2 648 mln PLN. Grupa dodatkowo przyjmuje od swoich odbiorców zabezpieczenie w postaci blokad środków na rachunkach bankowych, kaucji, hipotek i weksli.  
Dodatkowe informacje przedstawiono w nocie 7.2.5.2.

7.4. POZOSTAŁE NOTY OBJAŚNIAJĄCE

7.4.1. Posiadane koncesje

Grupa prowadzi działalność gospodarczą, która ze względu na interes publiczny wymaga posiadania koncesji.

31/12/2016 Okresy pozostałe do wygaśnięcia koncesji (w latach)
Energia elektryczna: wytwarzanie, dystrybucja, obrót 3-14
Energia cieplna: wytwarzanie, przesyłanie, dystrybucja, obrót 9-14
Paliwa gazowe: przesyłanie, dystrybucja, obrót 4-14
Paliwa ciekłe: wytwarzanie, przesyłanie, obrót, magazynowanie 1-14
Bezzbiornikowe magazynowanie ropy naftowej i paliw płynnych 13
Złoża soli kamiennej: poszukiwanie, rozpoznanie i eksploatacja 1,5-16
Poszukiwanie i rozpoznanie złóż ropy naftowej i gazu ziemnego 1-4
Morskie Farmy Wiatrowe: przygotowanie, realizacja, eksploatacja 25
Ochrona osób i mienia bezterminowo

Na dzień 31 grudnia 2016 i 31 grudnia 2015 roku Grupa nie posiadała zobowiązań umownych na usługi koncesjonowane zgodnie z interpretacją KIMSF 12 - Umowy na usługi koncesjonowane.

7.4.2. Leasing

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Leasing
Przez umowę leasingu rozumie się umowę, na mocy której w zamian za opłatę lub serię opłat, leasingodawca przekazuje leasingobiorcy prawo do używania składnika aktywów przez uzgodniony okres. Aktywa używane na podstawie umowy leasingu finansowego, a więc umowy, która przenosi ryzyko i korzyści z tytułu posiadania przedmiotu leasingu na leasingobiorcę zalicza się do aktywów leasingobiorcy. Aktywa używane na podstawie umowy leasingu operacyjnego, a więc umowy, która nie przenosi ryzyka i korzyści z tytułu posiadania przedmiotu leasingu na leasingobiorcę zalicza się do aktywów leasingodawcy. Ustalenie czy następuje przekazanie ryzyka i korzyści zależy od oceny istoty treści ekonomicznej transakcji.


7.4.2.1. Grupa jako leasingobiorca

Leasing operacyjny
Grupa jako leasingobiorca posiadała na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień 31 grudnia 2015 roku nieodwoływalne umowy leasingu operacyjnego (dzierżawa, najem), które dotyczą głównie stacji paliw, środków transportu i sprzętu komputerowego. Przedmiotowe umowy zawierają klauzule dotyczące warunkowych zobowiązań z tytułu opłat leasingowych. W większości przypadków istnieje możliwość przedłużenia umowy.
Łączna wartość opłat z tytułu zawartych nieodwoływalnych umów leasingu operacyjnego ujętych jako koszty okresu w 2016 roku i w 2015 roku wyniosła odpowiednio (79) mln PLN i (85) mln PLN.
 
Wartość przyszłych minimalnych opłat leasingowych z tytułu zawartych nieodwoływalnych umów leasingu operacyjnego

  31/12/2016 31/12/2015
do 1 roku 83 73
powyżej 1 roku do 5 lat 210 207
powyżej 5 lat 544 474
  837 754

Leasing finansowy

Grupa jako leasingobiorca posiadała na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień 31 grudnia 2015 roku umowy leasingowe o charakterze finansowym, które dotyczą głównie budynków i budowli, urządzeń technicznych i maszyn i środków transportu.
W zawartych umowach leasingowych obowiązują ogólne warunki leasingu finansowego, nie ma klauzul dotyczących warunkowych zobowiązań z tytułu opłat leasingowych, istnieje możliwość zakupu przedmiotu leasingu oraz ewentualność ich przedłużenia.

    Wartość bieżąca przyszłych minimalnych opłat leasingowych Wartość przyszłych minimalnych opłat leasingowych
  NOTA 31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015
do 1 roku   29 26 35 33
powyżej 1 roku do 5 lat   60 58 79 77
powyżej 5 lat   81 82 109 112
  7.2.5.3
7.2.9
170 166 223 222

7.4.3. Poniesione nakłady inwestycyjne oraz przyszłe zobowiązania z tytułu podpisanych kontraktów inwestycyjnych

Łączna wartość nakładów inwestycyjnych wraz z kosztami finansowania zewnętrznego poniesionych w 2016 roku oraz w 2015 roku wynosiła odpowiednio 4 673 mln PLN i 3 183 mln PLN, w tym nakłady na inwestycje związane z ochroną środowiska odpowiednio 89 mln PLN i 306 mln PLN.

Na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień 31 grudnia 2015 roku wartość przyszłych zobowiązań z tytułu podpisanych do tego dnia kontraktów inwestycyjnych wyniosła odpowiednio 1 941 mln PLN i 3 054 mln PLN.

7.4.4. Aktywa i zobowiązania warunkowe

WYBRANE ZASADY RACHUNKOWOŚCI


Aktywa i zobowiązania warunkowe

Grupa ujawnia na koniec okresu sprawozdawczego informacje o aktywach warunkowych jeśli wpływ środków zawierających w sobie korzyści ekonomiczne jest praktycznie prawdopodobny.  Jeśli jest to wykonalne w praktyce, Grupa szacuje  skutki finansowe aktywów warunkowych, wyceniając je zgodnie z zasadami obowiązującymi przy wycenie rezerw.
Grupa ujawnia na koniec okresu sprawozdawczego informacje o zobowiązaniach warunkowych jeśli wypływ środków zawierających w sobie korzyści ekonomiczne jest prawdopodobny, chyba że prawdopodobieństwo wypływu środków zawierających w sobie korzyści ekonomiczne jest znikome.


SZACUNKI


Aktywa warunkowe
Na bazie posiadanych polis ubezpieczeniowych Grupa szacuje wartość odszkodowania z tytułu awarii instalacji, które miały miejsce w spółkach Grupy.


Aktywa warunkowe
W dniu 13 sierpnia 2015 roku miała miejsce awaria instalacji do produkcji etylenu w Grupie Unipetrol. Na bazie posiadanych polis ubezpieczeniowych Grupa Unipetrol spodziewa się pokrycia przez ubezpieczycieli kosztów odbudowy instalacji, które oszacowała na około 0,6 mld PLN przeliczone kursem z dnia 31 grudnia 2016 roku (co odpowiada 3,9 mld CZK) oraz utraconych korzyści, które oszacowała na około 1,7 mld PLN przeliczone kursem z dnia 31 grudnia 2016 roku (co odpowiada 10,1 mld CZK).
W 2016 roku Grupa Unipetrol rozpoznała w pozostałych przychodach operacyjnych (nota 7.1.4) kwoty z tytułu częściowego odszkodowania od ubezpieczycieli w wysokości 1 280 mln PLN. Po uwzględnieniu powyższej kwoty aktywo warunkowe na dzień 31 grudnia 2016 roku z tytułu opisanej powyżej awarii Grupa Unipetrol oszacowała na kwotę 1 mld PLN przeliczone kursem z dnia 31 grudnia 2016 roku (co odpowiada 6,1 mld CZK).
Ostateczna kwota odszkodowania będzie uzależniona od finalnych uzgodnień z ubezpieczycielami.

Środki pieniężne otrzymane do 31 grudnia 2016 roku z tytułu opisanych powyżej odszkodowań wyniosły 1 080 mln PLN przeliczone kursem z dnia 31 grudnia 2016 roku (co odpowiada 6,6 mld CZK).
Pozostałą część rozpoznanej w pozostałych przychodach operacyjnych kwoty częściowego odszkodowania Grupa Unipetrol otrzymała w styczniu 2017 roku.

W dniu 17 maja 2016 roku miała miejsce awaria instalacji FCC (Fluid Catalytic Cracking) w rafinerii Kralupy w Grupie Unipetrol. Na bazie posiadanych polis ubezpieczeniowych Grupa Unipetrol spodziewa się pokrycia przez ubezpieczycieli kosztów odbudowy instalacji, które oszacowała na około 49 mln PLN przeliczone kursem z dnia 31 grudnia 2016 roku (co odpowiada 0,3 mld CZK) oraz utraconych korzyści, które od dnia awarii do dnia 31 grudnia 2016 roku oszacowała na około 147 mln PLN przeliczone kursem z dnia 31 grudnia 2016 roku (co odpowiada 0,9 mld CZK). W lutym 2017 roku Grupa Unipetrol podpisała porozumienie z ubezpieczycielem dotyczące częściowej wypłaty odszkodowania w związku z awarią instalacji FCC na bazie którego Grupa rozpozna w pozostałych przychodach operacyjnych w I kwartale 2017 roku kwotę 158 mln PLN (co odpowiada 40 mln USD przeliczone kursem z dnia 31 grudnia 2016 roku).
Ostateczna kwota odszkodowania będzie uzależniona od finalnych uzgodnień z ubezpieczycielami.

Produkcja w rafinerii Kralupy oraz na instalacji do produkcji etylenu w Grupie Unipetrol została wznowiona w IV kwartale 2016 roku.

Informacje o istotnych postepowaniach sądowych, w tym stanowiących zobowiązania warunkowe zaprezentowano w nocie 8.

7.4.5. Zabezpieczenia akcyzowe

Zabezpieczenia akcyzowe i akcyza od wyrobów i towarów znajdujących się w procedurze zawieszonego poboru wynosiły na dzień 31 grudnia 2016 roku i na dzień 31 grudnia 2015 roku odpowiednio 2 066 mln PLN i 1 815 mln PLN.

7.4.6. Informacje o podmiotach powiązanych

W 2016 roku oraz w 2015 roku oraz na dzień 31 grudnia 2016 roku oraz na dzień 31 grudnia 2015 roku nie wystąpiły transakcje podmiotów powiązanych z członkami Zarządu i Rady Nadzorczej Jednostki Dominującej, pozostałym kluczowym personelem kierowniczym Jednostki Dominującej i z bliskimi im osobami.
 
W 2016 roku wystąpiły transakcje bliskich osób powiązanych z kluczowym personelem kierowniczym spółek Grupy ORLEN z podmiotami powiązanymi w kwocie 0,6 mln PLN, w tym główna kwota dotyczyła zakupu usług marketingowych od osoby powiązanej z kluczowym personelem Grupy Anwil oraz Grupy ORLEN Południe w kwocie odpowiednio 0,3 mln PLN i 0,2 mln PLN. Na dzień 31 grudnia 2016 roku saldo zobowiązań wyniosło 0,2 mln PLN.

W 2015 roku wystąpiły transakcje bliskich osób powiązanych z kluczowym personelem kierowniczym spółek Grupy ORLEN z podmiotami powiązanymi w kwocie 0,4 mln PLN, w tym główna kwota dotyczyła zakupu usług marketingowych od osoby powiązanej z kluczowym personelem spółki ORLEN Serwis w kwocie 0,3 mln PLN.  

 

Transakcje oraz stan rozrachunków spółek Grupy ORLEN z podmiotami  powiązanymi

  Sprzedaż Zakupy
  2016 2015 2016 2015
Jednostki współkontrolowane 2 148 2 954 (58) (213)
   wspólne przedsięwzięcia 2 115 2 806 (35) (37)
   wspólne działania 33 148 (23) (176)
Jednostki stowarzyszone 38 48 (5) (32)
  2 186 3 002 (63) (245)

 

  Należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe należności Zobowiązania z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe zobowiązania
  31/12/2016 31/12/2015 31/12/2016 31/12/2015
Jednostki współkontrolowane 430 509 15 5
   wspólne przedsięwzięcia 415 508 3 4
   wspólne działania 15 1 12 1
Jednostki stowarzyszone 15 17 - 8
  445 526 15 13

Powyższe transakcje z podmiotami powiązanymi obejmują głównie sprzedaż i zakupy produktów rafineryjnych i petrochemicznych oraz usług.
W 2016 roku i w 2015 roku w Grupie nie wystąpiły transakcje zawarte z podmiotami powiązanymi na warunkach innych niż rynkowe.

7.4.7. Świadczenia łącznie z wynagrodzeniem z zysku wypłacone i należne lub potencjalnie należne członkom Zarządu, Rady Nadzorczej Jednostki Dominującej oraz pozostałym członkom kluczowego personelu kierowniczego Jednostki Dominującej oraz spółek Grupy ORLEN

  2016 2015
Wynagrodzenia Członków Zarządu Jednostki Dominującej pełniących obowiązki w danym roku 13,5 13,5
   wynagrodzenia i inne świadczenia 8,4 7,2
   premia wypłacona za rok poprzedni 5,1 6,3
Premie potencjalnie należne Członkom Zarządu Jednostki Dominującej pełniącym funkcję w danym roku, do wypłaty w roku kolejnym 7,9 6,7
Wynagrodzenia i inne świadczenia wypłacone byłym Członkom Zarządu Jednostki Dominującej* 4,3 1,8
Wynagrodzenia i inne świadczenia członków kluczowego personelu kierowniczego 209,9 177,5
   wynagrodzenia i inne świadczenia pozostałego kluczowego personelu kierowniczego Jednostki Dominującej 44,4 37,1
   kluczowy personel kierowniczy spółek zależnych Grupy ORLEN 165,5 140,4
Wynagrodzenia Członków Rady Nadzorczej Jednostki Dominującej 1,4 1,5

* W 2016 roku wypłacona premia za 2015 rok oraz wypłacone wynagrodzenie z tytułu odprawy i zakazu konkurencji; w 2015 roku wypłacone wynagrodzenie z tytułu odprawy i zakazu konkurencji

Świadczenia dla Zarządu PKN ORLEN, Rady Nadzorczej PKN ORLEN i pozostałego kluczowego personelu kierowniczego PKN ORLEN i spółek Grupy  obejmują krótkoterminowe świadczenia pracownicze, świadczenia po okresie zatrudnienia, pozostałe świadczenia długoterminowe oraz świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy wypłacone, należne lub potencjalnie należne w okresie.
W dniu 24 stycznia 2017 roku odbyło się Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy, podczas którego zostały podjęte uchwały w sprawie zasad kształtowania wynagrodzeń Członków Zarządu oraz Członków Rady Nadzorczej. Treści podjętych uchwał zostały zamieszczone na stronie: http://www.orlen.pl/PL/RelacjeInwestorskie/RaportyBiezace/Strony/Raport-biezacy-nr-14-2017.aspx

Zasady premiowania kluczowego personelu kierowniczego Grupy ORLEN

Regulaminy funkcjonujące dla Zarządu PKN ORLEN, dyrektorów bezpośrednio podległych Zarządowi PKN ORLEN oraz pozostałych kluczowych stanowisk Grupy ORLEN mają wspólne podstawowe cechy. Osoby objęte wyżej wymienionymi systemami premiowane są za realizację indywidualnych celów, wyznaczanych na początku okresu premiowego przez Radę Nadzorczą dla Członków Zarządu oraz przez Zarząd dla pracowników kluczowego personelu kierowniczego. Systemy Premiowania są spójne z Wartościami Koncernu, promują współpracę pomiędzy poszczególnymi pracownikami i motywują do osiągania najlepszych wyników w skali Grupy ORLEN. Postawione cele mają charakter zarówno jakościowy jak i ilościowy, i są rozliczane po zakończeniu roku, na który zostały wyznaczone. Istnieje ponadto możliwość wyróżnienia pracowników, którzy mają istotny wkład w osiągane wyniki.
Zasady premiowania Członków Zarządów spółek Grupy ORLEN w 2017 roku zostaną dostosowane do wymogów wynikających z Ustawy o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami z dnia 9 czerwca 2016 roku (Dz. U. z 2016r. poz. 1202).

Wynagrodzenia z tytułu zakazu konkurencji i rozwiązania umowy w rezultacie odwołania z zajmowanego stanowiska    

Zgodnie z umowami Członkowie Zarządu PKN ORLEN zobowiązani są przez okres 6 lub 12 miesięcy, licząc od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia umowy, do powstrzymania się od działalności konkurencyjnej. W okresie tym uprawnieni są do otrzymywania wynagrodzenia w wysokości sześcio- lub dwunastokrotności miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, płatnego w równych ratach miesięcznych. Ponadto umowy przewidują wypłatę wynagrodzenia w przypadku rozwiązania umowy na skutek odwołania z zajmowanego stanowiska. Wynagrodzenie w takim przypadku wynosi sześcio- lub dwunastokrotność miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Dyrektorzy bezpośrednio podlegli Zarządowi PKN ORLEN oraz Członkowie Zarządu spółek Grupy ORLEN standardowo zobowiązani są od dnia rozwiązania lub wygaśnięcia umowy do powstrzymania się od działalności konkurencyjnej przez okres 6 miesięcy. W tym czasie otrzymują wynagrodzenie w wysokości 50% sześciokrotności miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego, płatne w 6 równych ratach miesięcznych. Odprawa z tytułu rozwiązania umowy przez Pracodawcę wynosi standardowo trzy lub sześciokrotność miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.
Umowy Członków Zarządów spółek Grupy ORLEN w 2017 roku zostaną dostosowane do wymogów wynikających z Ustawy o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami z dnia 9 czerwca 2016 roku (Dz. U. z 2016r. poz. 1202).

7.4.8. Wynagrodzenie wynikające z umowy z podmiotem uprawnionym do badania sprawozdań finansowych

  2016 2015
Wynagrodzenie KPMG Audyt Sp. z o.o. w odniesieniu do Jednostki Dominującej 1,7 1,3
   badanie i przeglądy sprawozdań finansowych 1,0 1,1
   usługi dodatkowe 0,7 0,2
Wynagrodzenie KPMG Audyt Sp. z o.o. i spółek KPMG w odniesieniu do jednostek zależnych Grupy Kapitałowej 5,0 4,4
   badanie rocznych sprawozdań finansowych i procedury weryfikacyjne 3,8 3,9
   usługi dodatkowe 1,2 0,5
  6,7 5,7

W okresie objętym niniejszym skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym podmiotem uprawnionym do badania sprawozdań finansowych Grupy ORLEN był KPMG Audyt Sp. z o. o. Zgodnie z podpisaną umową zawartą w dniu 30 maja 2005 roku z późniejszymi aneksami KPMG Audyt Sp. z o. o. wykonywała przeglądy śródroczne oraz badania jednostkowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych za lata 2005 – 2016.

W dniu 15 grudnia 2016 roku Rada Nadzorcza PKN ORLEN wybrała Deloitte Polska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa jako podmiot uprawniony do przeprowadzenia przeglądów śródrocznych oraz badań jednostkowych sprawozdań finansowych PKN ORLEN i skonsolidowanych sprawozdań finansowych Grupy ORLEN za lata 2017-2018 (z możliwością przedłużenia współpracy na kolejne okresy pod warunkiem zgody Rady Nadzorczej PKN ORLEN).